Энэ хууль таны асуудалд хэрхэн хамаарах вэ?
Нөхцөл байдлаа бичихэд LEX.mn холбогдох зүйл, заалт болон шүүхийн практикийг тулгаж хариулна.
1 дүгээр зүйл. Хуулийн зорилт
1.1.Энэ хуулийн зорилт нь гэрлэх, гэрлэлт дуусгавар болох, гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцох журам, нөхцлийг тогтоож, гэр бүлийн гишүүдийн эд хөрөнгийн болон эд хөрөнгийн бус харилцаа, хүүхэд үрчлэх, гэр бүлдээ авч асран хүмүүжүүлэх, тэжээн тэтгэх, асран хамгаалах, харгалзан дэмжих үйл ажиллагаатай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.
2 дугаар зүйл. Гэр бүлийн тухай хууль тогтоомж
2.1.Гэр бүлийн тухай хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Иргэний хууль, энэ хууль болон тэдгээртэй нийцүүлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бүрдэнэ.
2.2.Монгол Улсын олон улсын гэрээнд энэ хуульд зааснаас өөрөөр заасан бол олон улсын гэрээний заалтыг дагаж мөрдөнө.
3 дугаар зүйл. Хуулийн нэр томъёо
3.1.Энэ хуульд хэрэглэсэн дараахь нэр томъёог дор дурдсан утгаар ойлгоно:
3.1.1.“гэрлэлт” гэж хуулиар тогтоосон насанд хүрсэн эрэгтэй, эмэгтэй хоёр, сайн дурын, чөлөөтэй, тэгш эрхийн үндсэн дээр гэр бүл болох зорилгоор хуульд заасны дагуу төрийн эрх бүхий байгууллагад бүртгүүлэхийг;
3.1.2.“гэр бүл” гэж гэрлэлтийн үр дүнд буй болсон, эд хөрөнгийн бус амины болон эд хөрөнгийн эрх, үүргээр холбогдсон хамтын амьдрал бүхий гэр бүлийн гишүүдийг;
3.1.3.“гэрлэгчид” гэж гэрлэлтээр холбогдсон харилцан тэгш эрх эдэлж, адил үүрэг хүлээх нөхөр, эхнэрийг;
3.1.4.“гэр бүлийн гишүүн” гэж гэрлэгчид, тэдэнтэй хамт амьдарч байгаа төрсөн, дагавар, үрчлэн авсан хүүхэд болон төрөл, садангийн хүнийг;
3.1.5.“төрлийн хүн” гэж гэрлэгчийн эцэг, эх, өвөг эцэг, эмэг эх, ач хүү, ач охин, зээ хүү, зээ охин, тэдгээрийн хүүхдийг;
3.1.6.“садангийн хүн” гэж гэрлэгчийн төрсөн ах, эгч, дүү, авга, нагац, тэдгээрийн хүүхдийг;
3.1.7.“овог” гэж нэг өвөг дээдсээс гаралтай эцгийн талын холбоо бүхий бүлэг хүмүүсийн дунд үе уламжлан хэрэглэгддэг нэрийг;
3.1.8.Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.1 дэх заалтад заасан “эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхдийг.
/Энэ заалтад 2016 оны 2 дугаар сарын 05-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/
4 дүгээр зүйл. Гэрлэлт, гэр бүлийн харилцааны зарчим
4.1.Гэрлэлт нь тэгш эрх, сайн дурын харилцаан дээр үндэслэнэ.
4.2.Иргэнийг гэрлэхэд нь үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, шашин шүтлэгээр ялгаварлан гадуурхахыг хориглоно.
4.3.Гэр бүл нь нийгмийн үндсэн нэгж мөн.
4.4.Гэр бүл, эх нялхас, хүүхдийн ашиг сонирхлыг төр хамгаална.
4.5.Хүүхдийг гэр бүлийн дотор эрүүл чийрэг өсгөн хүмүүжүүлэх, хөгжүүлэх, түүний эрх, ашиг сонирхлыг нь нэн тэргүүнд хамгаалахыг эрхэмлэнэ.
4.6.Монгол Улсын олон улсын гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн гэр бүлийн харилцаанд Монгол Улсын иргэнтэй адил тэгш эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ.
5 дугаар зүйл. Гэр бүлийн эрхийг хамгаалах
5.1.Шүүх нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасны дагуу гэр бүлийн эрхийг хамгаална.
5.2.Төрийн захиргааны болон нийгмийн халамжийн байгууллага нь энэ хуульд заасны дагуу гэр бүлийн эрхийг хамгаална.
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ
ГЭРЛЭЛТИЙН ХАРИЛЦАА ҮҮСЭХ ҮНДЭСЛЭЛ, ГЭРЛЭХ НӨХЦӨЛ, ЖУРАМ, ГЭРЛЭЛТ ДУУСГАВАР БОЛОХ
6 дугаар зүйл. Гэрлэх нөхцөл
6.1.Энэ хуулийн 9.1-д заасан харшлах шалтгаангүй бол 18 насанд хүрсэн Монгол Улсын иргэн эрэгтэй, эмэгтэй хоёр буюу Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнтэй харилцан зөвшөөрөлцсөнөөр Монгол Улсад гэрлэж болно.
6.2.Эрэгтэй хүн нэг эхнэр, эмэгтэй хүн нэг нөхөртэй байна.
6.3.Монгол Улсад байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүний гэрлэх асуудлыг шийдвэрлэхэд Монгол Улсын олон улсын гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол энэ хуулийг баримтална.
6.4.Монгол Улсын иргэд хоорондоо, эсхүл Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн буюу харьяалалгүй хүнтэй гадаад улсад тухайн улсын хуулийн дагуу гэрлэсэн нь энэ хуулийн 9-д харшлахгүй бол Монгол Улсад хүчинтэйд тооцогдоно.
6.5.Энэ хуулийн 6.4-т заасан этгээдийн эд хөрөнгийн болон эд хөрөнгийн бус эрх, үүргийг тэдгээрийн байнга оршин суугаа улсын хуулиар тодорхойлно.
6.6.Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнтэй гадаад улсад гэрлэсэн бол тэдгээрийн эрх, үүргийг гэрлэгчдийн сонгосон улсын хуулиар, сонгоогүй бол энэ хуулиар тодорхойлно.
7 дугаар зүйл. Гэрлэх журам
7.1. Гэрлэхийг хүсэгчид гэрлэлтээ гэрчийн этгээдийг байлцуулан улсын бүртгэлийн байгууллага, хилийн чанадад ажиллаж байгаа Монгол Улсын Дипломат төлөөлөгчийн газарт бүртгүүлнэ.
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
7.2.Гэрлэлтийг бүртгэсэн өдрөөс эхлэн гэрлэгчдийн эрх, үүрэг үүснэ.
7.3.Гэрлэлтийн бүртгэлийг хуулиар тогтоосон журмын дагуу гүйцэтгэнэ.
8 дугаар зүйл. Гэрлэхийг хүсэгчдийн эрүүл мэндийн шинжилгээ
8.1.Гэрлэхийг хүсэгчид өөрсдийн оршин суугаа газрын эмнэлгийн байгууллагаас эрүүл мэндийн тодорхойлолт гаргуулсан байна.
8.2.Гэрлэхийг хүсэгчдийн хэн нэгэнд нь өнгөний болон дархлалын олдмол хомсдол, сүрьеэ, сэтгэцийн өвчний шинж тэмдэг илэрсэн бол мэргэжлийн эмнэлгийн байгууллагад шинжилгээ хийлгэнэ.
8.3.Эмнэлгийн байгууллага нь шинжилгээний хариуг гэрлэхийг хүсэгчдэд танилцуулж, удамшил, гэр бүл төлөвлөлтийн талаар зөвлөлгөө өгч, тэдний хэн нэг нь энэ хуулийн 8.2-т заасан өвчтэй нь тогтоогдсон бол түүний үр дагаврын талаар тайлбарлаж өгнө.
8.4.Гэрлэхийг хүсэгчдийн шинжилгээний хариу нь эмнэлгийн байгууллагын нууц байна.
9 дүгээр зүйл. Гэрлэхэд харшлах шалтгаан
9.1.Дараахь байдал нь гэрлэхэд харшлах шалтгаан болно:
9.1.1.өмнөх гэрлэлт хүчинтэй байгаа бол;
9.1.2.гэрлэгчид хоёулаа, эсхүл хэн нэг нь энэ хуулийн 6.1-д заасан насанд хүрээгүй бол;
9.1.3.төрөл, садангийн хүмүүс хоорондоо гэрлэх;
9.1.4.харгалзан дэмжигч, дэмжүүлэгч хоёр гэрлэх;
9.1.5.үрчлэгч, үрчлүүлэгч хоёр гэрлэх;
9.1.6.гэрлэгчдийн хэн нэг нь, эсхүл хоёулаа удамших хандлагатай сэтгэцийн архаг өвчтэй бол.
9.2.Иргэний хуульд заасны дагуу насанд хүрээгүй хүнийг иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжтай гэж зарласан нөхцөлд энэ хуулийн 9.1.2 үл хамаарна.
10 дугаар зүйл. Гэрлэгчдийн эрх, үүрэг
10.1.Гэрлэгчид нь гэр бүлийн дотор тэгш эрх эдэлж, адил үүрэг хүлээнэ.
10.2.Гэрлэгчид нь гэр бүлээ төлөвлөх, оршин суух газар, эрхлэх ажил, мэргэжлээ чөлөөтэй сонгох, хуваарьт эд хөрөнгөтэй байх, дундаа хамтран өмчлөх эд хөрөнгөө эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах, материалын болон сэтгэл санааны хохирлоо буруутай этгээдээс гаргуулах тэгш эрхтэй.
10.3.Гэрлэгчид нь бие биедээ үнэнч байх, хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх, гэр бүлийн гишүүд нь бие биеэ халамжлах, хүндэтгэх, тэжээн тэтгэх, туслах, гэр бүлд шаардагдах эдийн засгийн нөхцөлийг бүрдүүлэх, хэн нэгнийхээ эрхийг зөрчихгүй, бие биеэ аливаа хэлбэрээр хүчирхийлэхгүй байх, угийн бичиг хөтлөх үүргийг адил хүлээнэ.
10.4. Угийн бичиг хөтлөх журмыг Засгийн газар батална. Угийн бичиг хөтлөх журмыг соёлын өв, хүн ам, архивын бодлого, үйл ажиллагаатай уялдуулсан байна.
/Энэ хэсэгт 2021 оны 7 дугаар сарын 2-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./
11 дүгээр зүйл. Гэрлэлт дуусгавар болох
11.1.Гэрлэгч нас барсан болон түүнийг нас барсан гэж зарласан шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс эхлэн гэрлэлт дуусгавар болсонд тооцогдоно.
11.2.Гэрлэлтийг захиргааны буюу шүүхийн журмаар цуцалсан, эсхүл хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсон бол гэрлэлт дуусгавар болно.
11.3.Гэрлэлт дуусгавар болсныг бүртгэх журмыг хуулиар тогтооно.
12 дугаар зүйл. Гэрлэлт цуцлах журам
12.1.Гэрлэлтийг хуульд заасан үндэслэлээр захиргааны буюу шүүхийн журмаар цуцална.
12.2.Эхнэр нь жирэмсэн буюу хүүхэд нь нэг нас хүрээгүй, эсхүл хариуцагч хүндээр өвчилсөн тохиолдолд гэрлэлтийг цуцлахыг хориглоно.
12.3.Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүний гэрлэлт цуцлах асуудлыг шийдвэрлэхэд Монгол Улсын олон улсын гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол энэ хуулийг баримтлана.
13 дугаар зүйл. Гэрлэлтийг захиргааны журмаар цуцлах
13.1. Гэрлэлтээ цуцлуулахыг харилцан зөвшөөрсөн, 18 хүртэлх насны хүүхэдгүй, эд хөрөнгийн маргаангүй гэрлэгчид энэ тухай тус тусдаа бичиж, гарын үсэг зурсан хүсэлтээ улсын бүртгэлийн байгууллага, хилийн чанадад ажиллаж байгаа Монгол Улсын Дипломат төлөөлөгчийн газарт гаргана.
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
13.2. Улсын бүртгэлийн байгууллага, хилийн чанадад ажиллаж байгаа Монгол Улсын Дипломат төлөөлөгчийн газар гэж нь энэ хуулийн 1З.1-д заасан хүсэлтийг хянан үзэж 30 хоногийн дотор гэрлэлтийг цуцалж болно.
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
14 дүгээр зүйл. Гэрлэлтийг шүүхийн журмаар цуцлах
14.1.Энэ хуулийн 13-т зааснаас бусад тохиолдолд гэрлэгчдийн харилцан тохиролцсон буюу тэдний хэн нэгний, эсхүл иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй гэж тооцогдсон эхнэр, нөхрийн асран хамгаалагчийн нэхэмжлэлийн дагуу гэрлэлт цуцлах асуудлыг шүүх шийдвэрлэнэ. Гэрлэлт цуцлах асуудлаар эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа явуулах боломжгүйгээс бусад тохиолдолд эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа явагдсаны дараа шүүх иргэний хэрэг үүсгэнэ.
/Энэ хэсэгт 2012 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/
14.2.Шүүх шаардлагатай гэж үзвэл хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг гурван сар хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлж, энэ хугацаанд гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх бүх талын арга хэмжээ авна. Шүүх гэрлэгчдийг эвлэрүүлэхэд авах бүх талын арга хэмжээг эвлэрүүлэн зуучлагчаар дамжуулан хэрэгжүүлнэ.
/Энэ хэсэгт 2012 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/
14.3.Гэрлэгчид эвлэрэх боломжгүй бол шүүхийн шийдвэрт заасан хугацаа дуусмагц шүүх гэрлэлтийг цуцална.
/Энэ хэсэгт 2012 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан/
14.3.Гэрлэгчид эвлэрэх боломжгүй бол шүүхийн шийдвэрт заасан хугацаа дуусмагц шүүх гэрлэлтийг цуцална.
14.4.Гэрлэгчид эвлэрэх боломжгүй буюу гэрлэгчдийн хэн нэгний хүчирхийлэл, дарамтаас болж гэр бүлийн гишүүдийн амь нас, эрүүл мэнд болон хүүхдийн хүмүүжилд ноцтой аюул, хор уршиг учирч болзошгүй, эсхүл учирсан нь тогтоогдсон, эсхүл гэрлэгчид сүүлийн таваас доошгүй жилийн хугацаанд хамтран амьдраагүй бөгөөд бага насны хүүхэдгүй, гэрлэлт цуцлуулахыг харилцан зөвшөөрсөн, эсхүл эд хөрөнгийн маргаантай боловч 18-аас доош насны хүүхэдгүй гэрлэгчид гэрлэлт цуцлуулахыг харилцан зөвшөөрсөн бол шүүх гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх арга хэмжээ авахгүйгээр гэрлэлтийг цуцалж болно.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14.5.Гэрлэгчид гэрлэлт цуцлах үед хүүхдийг хэн нэгний асрамжид үлдээх, хүүхэд эцэг, эхтэйгээ өнгөрүүлэх цаг, хүүхдийн талаар шийдвэр гаргах хуваарилалт, хүүхдийн тэтгэлэг болон хөдөлмөрийн чадваргүй эхнэр, нөхрөө тэжээн тэтгэх, хамтран өмчлөх дундын эд хөрөнгөө хуваах тухайгаа бие даан, эсхүл эвлэрүүлэн зуучлалын журмаар харилцан тохиролцож болно.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ хэсэгт 2012 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/
14.6.Гэрлэгчид энэ хуулийн 14.5-д заасны дагуу тохиролцоогүй бол эдгээр асуудлыг шүүх шийдвэрлэнэ.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14.7.Хүүхэд долоо ба түүнээс дээш настай бол асрамжийн асуудлыг шийдвэрлэхэд түүний саналыг харгалзан үзнэ.
14.7.Хүүхэд долоо ба түүнээс дээш настай бол асрамжийн асуудлыг шийдвэрлэхэд түүний саналыг харгалзан үзнэ.
14.8.Гэрлэлт цуцалснаас гэр бүлийн гишүүнд оногдох дундын эд хөрөнгийн хэсгийг тодорхойлоход гэрлэгчдийн эрүүл мэндийн байдал, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлын үүднээс, түүнчлэн дундын эд хөрөнгөө зүй бусаар ашигласан, нуусан, гэрлэлт цуцалсан нь түүний буруутай үйлдлээс шалтгаалсан нь тогтоогдсон нөхцөлд шүүх Иргэний хуулийн 129.3-т заасны дагуу шийдвэрлэнэ.
/Энэ хэсэгт 2002 оны 7 дугаар сарын 4-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт орсон/
14.9. Шүүх гэрлэлт цуцалсан тухай шийдвэрийн хувийг хүчин төгөлдөр болсноос хойш ажлын гурван өдрийн дотор аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллагад, гэрлэлтийг бүртгэсэн улсын бүртгэлийн байгууллагад явуулна.
/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
14.10.Гадаад улсад байнга оршин суугаа Монгол Улсын иргэд болон Монгол Улсын иргэн нь гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнээс гэрлэлтээ цуцлуулсан нь Монгол Улсын олон улсын гэрээ болон энэ хуульд харшлахгүй бол гэрлэлт цуцлуулсныг хүчинтэйд тооцно.
14.11.Гадаад улсад байнга оршин суугаа Монгол Улсын иргэн гэрлэлтээ Монгол Улсад захиргааны ба шүүхийн журмаар цуцлуулж болно.
14.12.Хүүхдийн асрамж, хүүхэдтэй уулзах хуваарь тогтоосон шийдвэрийг өөрчлөн шийдвэрлэсэн бол шүүх холбогдох шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш ажлын гурван өдрийн дотор гэрлэлтийг бүртгэсэн улсын бүртгэлийн байгууллагад болон аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллагад хүргүүлнэ.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 дүгээр зүйл.Хүүхдийн асрамж, хүүхдийн талаар шийдвэр гаргах болон эцэг, эсхүл эх хүүхэдтэй уулзах хуваарь
/Энэ зүйлийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./ /
14. 1 .1.Шүүх гэрлэлт цуцлуулах тухай нэхэмжлэлтэй хамт болон гэрлэлт цуцлуулснаас хойш 14 насанд хүрсэн хүүхэд, эсхүл хүүхдийн эцэг, эсхүл эхийн аль нэгний гаргасан нэхэмжлэлийн үндсэн дээр дараах асуудлыг шийдвэрлэнэ:
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн./
14. 1 .1.1.хүүхдийн асрамж;
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .1.2.эцэг, эсхүл эхийн хүүхэдтэй уулзах хуваарь.
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөс эхлэн дагаж мөрдөнө.//
Тайлбар: Энэ хуулийн 14. 1 .1.1-д заасан "хүүхдийн асрамж" гэдэгт хүүхдийг хэний асрамжид үлдээх буюу амьдрах газрыг ойлгоно.
/Энэ тайлбарыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ тайлбарыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .2.Хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхолд нийцсэн байдлаар талууд өөрөөр тохиролцоогүй бол шүүх энэ хуулийн 14. 1 .1.1-д заасан хүүхдийн асрамжийг авсан талд хүүхдийн асуудлаар шийдвэр гаргах эрхийг олгох бөгөөд тусдаа амьдрах эцэг, эсхүл эх хүүхдийн талаар мэдээлэл авах эрхтэй.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .3.Шүүх энэ хуулийн 14. 1 .1-д заасан асуудлыг шийдвэрлэхдээ хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхлыг нэн тэргүүнд тавина.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .4.Шүүх хүүхдийн нөхцөл байдалтай холбогдуулан дараах хүчин зүйлийг харгалзан үзнэ:
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .4.1.хүүхдийн бие махбод, оюун санаа, сэтгэлзүй, нас, хөгжлийн онцлогт нийцсэн хэрэгцээ;
14. 1 .4.1.хүүхдийн бие махбод, оюун санаа, сэтгэлзүй, нас, хөгжлийн онцлогт нийцсэн хэрэгцээ;
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .4.2.хүүхдийн эцэг, эх, ах, эгч, дүү, эмээ, өвөө болон хүүхдийн амьдралд чухал нөлөө бүхий бусад хүнтэй тогтоосон харилцаа;
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .4.3.эцэг, эхийн хүүхдийг асран хамгаалж, хүмүүжүүлэхэд оролцож байсан оролцооны байдал, эцэг, эхийн халамж, ахуйн нөхцөл бололцоо;
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .4.4.хүүхдийг асран хамгаалж, хүмүүжүүлэх төлөвлөгөө, хүүхэдтэй харилцах чадвар, эцэг, эхийн амьдралын хэв маяг, эрүүл мэнд, эрхэлсэн ажил, ажлын цаг;
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .4.5.ёс зүй, гэр бүлийн хүчирхийлэл, хүүхдэд үзүүлэх нөлөө.
14. 1 .4.5.ёс зүй, гэр бүлийн хүчирхийлэл, хүүхдэд үзүүлэх нөлөө.
/Энэ заалтыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .5.Энэ хуулийн 14. 1 .4.5-д заасан гэр бүлийн хүчирхийлэл болон түүний хүүхдэд үзүүлэх нөлөөг Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хууль болон Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд заасан холбогдох үнэлгээний дүгнэлт болон Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан хүүхэд, гэр бүлийн мэргэжилтний тайлангаар тодорхойлно.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .6.Хүүхдийг эцэг, эсхүл эхтэй хүүхэд, гэр бүлийн мэргэжилтэн, сум, хорооны хүүхэд, гэр бүлийн нийгмийн ажилтан, шүүхээс томилсон бусад этгээдийн хяналтад, эсхүл хяналтгүйгээр уулзуулах хуваарийг шүүх тогтооно.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
14. 1 .7.Хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхолд харшилсан гэж үзвэл хүүхдийн асрамж, хүүхэдтэй уулзах хуваарь тогтоосон шүүхийн шийдвэрийг өөрчлүүлэхээр хүүхдийн эцэг, эсхүл эх энэ талаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
Тайлбар: Энэ хуулийн 14. 1 .2-т заасан "хүүхдийн асуудлаар шийдвэр гаргах эрх" гэдэгт хүүхдийн эрүүл мэнд, боловсрол, хүүхэд гадаад улсад удаан хугацаагаар зорчих, шашин шүтэх, эс шүтэх, хүүхдийн авьяас чадварыг хөгжүүлэх дугуйланд сургах зэрэг хүүхдийн хөгжил, хүүхдийн хуваарьт хөрөнгийг хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхлыг хамгаалах зорилгоор захиран зарцуулах талаар шийдвэр гаргах эрхийг ойлгоно.
/Энэ тайлбарыг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
15 дугаар зүйл. Гэрлэлт сэргээх
15.1.Гэрлэлтээ цуцлуулсан хүмүүс эвлэрснээ хамтран илэрхийлж өргөдөл гаргасан бөгөөд өөр хүнтэй гэрлээгүй бол гэрлэлтийг сэргээнэ.
15.2. Сураггүй алга болсонд тооцогдсон, нас барсан гэж зарлагдсан хүн эргэн ирж, нөхөр буюу эхнэртэйгээ хамтран амьдрах хүсэлтээ гаргасан бөгөөд нөхөр буюу эхнэр нь өөр хүнтэй гэрлээгүй бол улсын бүртгэлийн байгууллага, хилийн чанадад ажиллаж байгаа Монгол Улсын Дипломат төлөөлөгчийн газар гэрлэлтийг сэргээж болно.
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ
ГЭРЛЭЛТ БОЛОН ГЭРЛЭЛТ ЦУЦЛАЛТЫГ ХҮЧИН ТӨГӨЛДӨР БУС ГЭЖ ТООЦОХ, ТҮҮНИЙ ҮР ДАГАВАР
16 дугаар зүйл. Гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцох
16.1.Энэ хуулийн 9-д заасныг зөрчиж гэрлэсэн, гэр бүл болох зорилгогүйгээр гэрлэлт бүртгүүлсэн нь илэрсэн тохиолдолд гэрлэгчдийн хэн нэгний, эсхүл эрх нь зөрчигдсөн бусад хүний болон хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллагын нэхэмжлэлээр шүүх гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцно.
16.2.Иргэний хуульд заасны дагуу иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжтай гэж зарлагдсан насанд хүрээгүй гэрлэгчийн ашиг сонирхлын үүднээс, эсхүл гэрлэлтээ хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулахыг зөвшөөрөөгүй бол шүүх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож болно.
17 дугаар зүйл. Гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсоноос үүсэх үр дагавар
17.1.Гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсоноос үүссэн эд хөрөнгийн маргааныг Иргэний хуулийн эд хөрөнгийг дундаа хэсгээр өмчлөх заалтын дагуу шүүх шийдвэрлэнэ.
17.2.Гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсон тохиолдолд гэрлэгчдийн эд хөрөнгийн гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна.
17.3.Гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсон нь энэ гэр бүлээс төрсөн хүүхдийн эрх, ашиг сонирхолд нөлөөлөхгүй.
17.4.Гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсоноос гэрлэгчийн эрх, ашиг сонирхол хохирсон нь тогтоогдсон бол эрх нь зөрчигдсөн тал өөрт учирсан материалын болон сэтгэл санааны хохирлыг буруутай этгээдээс Иргэний хуульд заасны дагуу гаргуулах эрхтэй.
18 дугаар зүйл. Гэрлэлт цуцлалтыг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцох
18.1.Бусдад учруулсан материалын хохирлыг нөхөн төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор, эсхүл хууль бус үйлдлээ халхавчлах үүднээс гэрлэлтээ хуурамчаар цуцлуулсан нь тогтоогдсон тохиолдолд шүүх гэрлэлт цуцлалтыг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцно.
19 дүгээр зүйл. Гэрлэлт цуцлалтыг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцсоноос үүсэх үр дагавар
19.1.Гэрлэлт цуцлалт хүчин төгөлдөр бус гэж тооцогдвол гэрлэлтийг хүчин төгөлдөр гэж үзнэ.
19.2.Энэ хуулийн 19.1-д заасан тохиолдолд бусдад учирсан хохирлыг гэр бүлийн гишүүдийн эд хөрөнгөөс Иргэний хуульд заасан журмаар гаргуулах бөгөөд бусад асуудлыг энэ хууль болон холбогдох бусад хуульд заасны дагуу шийдвэрлэнэ.
ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ
ГЭР БҮЛИЙН ЭД ХӨРӨНГИЙН ХАРИЛЦААНЫ ЗОХИЦУУЛАЛТ
20 дугаар зүйл. Гэр бүлийн эд хөрөнгийн харилцааг зохицуулах
20.1.Гэр бүлийн эд хөрөнгийн харилцааг Иргэний хуулиар зохицуулна.
ТАВДУГААР БҮЛЭГ
ЭЦЭГ, ЭХ, ХҮҮХДИЙН ХООРОНДЫН ХАРИЛЦАА
21 дүгээр зүйл. Эцэг, эх, хүүхдийн хооронд эрх, үүрэг үүсэх
21.1.Хүүхэд төрснөөр эцэг, эх, хүүхдийн хооронд эрх, үүрэг үүснэ.
21.2.Хүүхдийг үрчлэн авснаар эцэг, эх, хүүхдийн хооронд эрх, үүрэг үүснэ.
21.3.Дагавар хүүхэд хойт эцэг, хойт эхийн хооронд эцэг, эх, хүүхдийн эрх, үүрэг үүснэ.
21.4.Хүүхдийн эцэг, эх нь гэрлэлтээ бүртгүүлсэн бол гэрлэлтийн гэрчилгээг, гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй бол хуульд заасны дагуу захиргааны буюу шүүхийн журмаар эцэг, эхийг тогтоосон эрх бүхий байгууллагын шийдвэрийг үндэслэн тогтоогдоно.
21.5.Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хүмүүсийн дундаас төрсөн хүүхэд нь гэрлэлтээ бүртгүүлсэн гэр бүлээс төрсөн хүүхдийн адил эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ.
22 дугаар зүйл. Хүүхдийн эцэг, эхийг захиргааны журмаар тогтоох
22.1. Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй эцэг, эх хамтарч, эсхүл хүүхдийн эцэг, эх болох нь тогтоогдоогүй эцэг буюу эх өөрөө өргөдөл гаргасан бол улсын бүртгэлийн байгууллага, хилийн чанадад ажиллаж байгаа Монгол Улсын Дипломат төлөөлөгчийн газар эцэг, эхийг тогтооно.
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
23 дугаар зүйл. Хүүхдийн эцэг, эхийг шүүхийн журмаар тогтоох
23.1.Энэ хуулийн 22-т зааснаас бусад тохиолдолд хүүхдийн эцэг, эх, асран хамгаалагч, төрөл, садангийн хүн, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага буюу 14 нас хүрсэн хүүхдийн хэн нэгний өргөдлийг үндэслэн эцэг, эхийг шүүх тогтооно.
23.2.Эцэг, эхийг тогтооход хариуцагч хүүхдийн эцэг, эхтэй эр, эмийн харилцаатай байсныг нотлох баримт, эмнэлгийн шинжилгээ, бусад баримтыг үндэслэнэ.
23.3.Хүүхэд Монгол Улсын иргэн бол Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнтэй холбогдолтой эцэг, эх тогтоох асуудлыг Монгол Улсын олон улсын гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол энэ хуулийн дагуу шийдвэрлэнэ.
23.4.Гадаад улсын хуулиар Монгол Улсын иргэнтэй холбогдолтой эцэг, эх тогтоосон нь энэ хуульд харшлаагүй бол хүчинтэйд тооцно.
23.5.Гадаад улсад оршин сууж байгаа хүүхдийн эцэг, эхийн хэн нэг нь Монгол Улсын иргэн бол энэ хуулийн дагуу эцэг, эх тогтоолгох хүсэлтийг Монгол Улсын дипломат болон консулын байгууллагаар уламжлан тавьж болно.
24 дүгээр зүйл. Хүүхдийн нэр, эцгийн нэр, овог
24.1.Эцэг, эх тохиролцсоны үндсэн дээр хүүхэддээ нэр, овог өгнө.
24.2. Олдсон хүүхдэд улсын бүртгэлийн байгууллага нэр, овог өгч болно.
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
24.3.Хүүхэд эцгийн нэрийг авна.
24.4.Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй эхээс төрсөн, эсхүл хүүхдийн эцгийг тогтоосон эрх бүхий байгууллагын шийдвэргүй бол хүүхэд эхийн нэрийг авна.
24.5.Үрчлэгдсэн хүүхэд үрчлэгчийн нэрийг авч болно.
24.6.Хүүхдэд нэр, овог өгөх, хүүхэд эцэг, эхийн нэр авахтай холбогдсон маргааныг шүүх шийдвэрлэнэ.
25 дугаар зүйл. Хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах
25.1.Хүүхэд гэр бүлийн дотор тэгш эрх эдэлнэ.
25.2.Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй эцэг, эхээс төрсөн болон гэрлэгчдийн хэн нэгний нь дагавар хүүхдийг ялгаварлан гадуурхаж, эрх, ашиг сонирхлыг нь хохироохыг хориглоно.
25.3.Эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаална.
25.4.Эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн болон хүүхдийн ашиг сонирхол хоорондоо зөрчилдөж байгаа нь тогтоогдсон бол сум, дүүргийн Засаг дарга хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах төлөөлөгчийг томилж болно.
25.5.Бүтэн өнчин, эцэг, эх нь хоёулаа эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцогдсон болон эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан, удаан хугацаагаар эмнэлэгт эмчлүүлж байгаа, хорих газарт ял эдэлж байгаа зэрэг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хүүхдээ биечлэн тэжээн тэтгэх, асран халамжлах бололцоогүй, эсхүл тэжээн тэтгэхээс зайлсхийсэн хүний хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг сум, дүүргийн Засаг дарга хамгаална.
25.6.Энэ хуулийн 25.4, 25.5-д заасан хүүхдийн тухай мэдээллийг ясли, цэцэрлэг, ерөнхий боловсролын сургууль, эмнэлгийн байгууллагын холбогдох албан тушаалтан болон иргэн хүүхдийн оршин суугаа /оршин байгаа/ газрын сум, дүүргийн Засаг даргад өгөх үүрэгтэй.
25.7.Хараа хяналтгүй хүүхдийг түр саатуулах тухай хуулийн 2 дугаар зүйлд заасны дагуу цагдаагийн байгууллагаас шилжүүлсэн хүүхдийг хүлээн авсан хүүхдийн буюу харгалзан дэмжих байгууллага нь гурав хоногийн дотор энэ тухай сум, дүүргийн Засаг даргад мэдэгдэх үүрэгтэй.
25.8.Сум, дүүргийн Засаг дарга энэ хуулийн 25.6, 25.7-д заасан хүүхдийн тухай мэдээллийг хүлээн авснаас хойш гурав хоногийн дотор хүүхдийн амьдралын нөхцөлийг судалж, эцэг, эх болон төрөл садангийн хүн байхгүй нь тогтоогдсон бол түүний эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах үүрэг хүлээнэ.
25.9.Сум, дүүргийн Засаг дарга нь хүнд нөхцөлд байгаа хүүхдийг илрүүлж, бүртгэл хөтлөн, түүнийг гэр бүлдээ авч асран хүмүүжүүлэхээр хүсэлт гаргасан иргэнд шилжүүлж болно.
25.10.Хүүхдийг энэ хуулийн 25.9-д заасны дагуу шилжүүлэх боломжгүй бол сум, дүүргийн Засаг дарга нь асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоолгох, үрчлүүлэх, хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлэх асуудлыг шийдвэрлэнэ.
26 дугаар зүйл. Хүүхдээ хүмүүжүүлэх эрх, үүрэг
26.1.Эцэг, эх хүүхдээ хүмүүжүүлэхэд тэгш эрх эдэлж, адил үүрэг хүлээнэ.
26.2.Эцэг, эх дараахь үүрэг хүлээнэ:
26.2.1.хүүхдээ эрүүл чийрэг өсгөн бойжуулах, сэтгэхүйн хувьд төлөвшүүлэх;
26.2.2.хүүхдээ асран хамгаалах, тэжээн тэтгэх;
26.2.3.хүүхдээ үндэсний ёс заншил, уламжлалаа дээдлэх үзлээр хүмүүжүүлэх, түүнд суурь боловсрол эзэмшүүлэх, хөдөлмөрийн анхны дадлага олгох;
26.2.4.хүүхдийн эрхийг хамгаалж, үүргээ биелүүлэхэд нь туслах.
26.3.Эцэг, эх нь хүүхдийн эрүүл мэнд, сэтгэхүй, ёс суртахууны хүмүүжилд хохирол учруулах, хүүхэддээ хэрцгий хандах, эцэг, эх байх эрхээ зүй бусаар ашиглахыг хориглоно.
26.4.Эцэг, эх гэрлэлтээ цуцлуулсан тохиолдолд энэ хуулийн 26.2-т заасан тэдгээрийн үүрэг хэвээр үлдэнэ.
26.5.Энэ хуулийн 26.4-т заасан тохиолдолд эцэг, эх үүргээ хэрэгжүүлэх журмыг тусгайлан тохиролцоогүй бол түүнийг шүүх тогтооно.
26.6.Хүүхдийн эрх, ашиг сонирхолд харшлахааргүй бол гэрлэлтээ цуцлуулсан эцэг, эхийн хэн нэг нь нөгөөдөө хүлээсэн үүргээ хэрэгжүүлэхэд нь саад учруулахыг хориглоно.
26.7.Хүүхдийн эцэг, эх нь эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан нь энэ хуулийн 26.2-т заасан үүргээс чөлөөлөгдөх үндэслэл болохгүй.
26.8.Эцэг, эх нь гэрлэлтээ цуцлуулсан, эсхүл хүндэтгэн үзэх бусад шалтгаанаар хүүхдээсээ тусдаа амьдарч байгаа нөхцөлд энэ хуулийн 26.2-т заасан үүргээ хэрэгжүүлж байгаад нь харьяалах сум, баг, дүүрэг, хорооны Засаг дарга, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага хяналт тавина.
/Энэ хэсэгт 2022 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
26.9.Хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хохироосон эцэг, эх хууль тогтоомжид заасан хариуцлага хүлээж, энэ хуулийн 30.1.-д заасан үйлдлийг хийж, хүүхдээ бага наснаас нь өсгөн хүмүүжүүлээгүй нь тогтоогдсон бол тухайн хүүхдийн эцэг, эхийн хувьд эдлэх эрхээ алдана.
27 дугаар зүйл. Эцэг, эх байх эрхийг хязгаарлах
27.1.Хүүхдийг орон сууц, хувцас, хоол ундаар байнга санаатай гачигдуулсан, хөдөлмөрийг нь зүй бусаар ашигласан, гуйлгачлуулсан, орон гэрээсээ дайжуулсан, гадуурхсан хүний эцэг, эх байх эрхийг зургаан сар хүртэл хугацаагаар шүүх хязгаарлаж болно.
27.2.Эцэг, эх байх эрхийг хязгаарлах тухай нэхэмжлэлийг эцэг буюу эх нь, эсхүл төрөл, садангийн хүн, бусад иргэн, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага шүүхэд гаргах эрхтэй.
27.3.Эцэг, эх байх эрх хязгаарласан тухай шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш шүүх ажлын гурван өдрийн дотор хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлнэ.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
28 дугаар зүйл. Эцэг, эх байх эрх хязгаарласнаас үүсэх үр дагавар
28.1.Эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хүн уг хүүхдийг биечлэн өсгөн хүмүүжүүлэх, төлөөлөх, хүүхэдтэй холбогдуулан хууль тогтоомжоор олгосон эрхээ алдана.
28.2.Шүүх нь эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хүнээс хүүхдийг тэжээн тэтгэхэд шаардагдах тэтгэлгийг гаргуулах асуудлыг шийдвэрлэнэ.
28.3.Эцэг, эх нь хоёулаа эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан бол хүүхдийг хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлнэ.
28.4.Энэ хуулийн 28.3-т заасан тохиолдолд түүнтэй холбогдсон зардлыг тухайн эцэг, эхээс гаргуулах ба эцэг, эх нь төлбөрийн чадваргүй бол түүний оршин суугаа газрын сум, дүүргийн Засаг дарга хариуцаж болно.
28.5.Сум, дүүргийн Засаг дарга хохирлоо буруутай этгээдээр нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
28.6.Энэ хуулийн 27.1-д заасан нөхцөл арилаагүй, эсхүл эцэг, эх нь хүүхдийнхээ эрх, ашиг сонирхлыг хохироож байгаа нь тогтоогдсон бол эцэг, эх байх эрхийг хязгаарласан тухай шүүхийн шийдвэр гарснаас хойш зургаан сарын дараа сум, дүүргийн Засаг дарга болон энэ хуулийн 27.2-т заасан этгээд тухайн хүний эцэг, эх байх эрхийг хасуулах тухай нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргаж болно.
28.7.Эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хүний хүүхдийн эрх, ашиг сонирхол хөндөгдөхгүй хэвээр үлдэнэ.
29 дүгээр зүйл. Эцэг, эх байх эрх хязгаарласныг хүчингүй болсонд тооцох
29.1.Энэ хуулийн 27.1-д заасан нөхцөл арилсан нь тогтоогдсон бол эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан хүний хүсэлтийг шүүх хянан үзэж, хүүхдийг эцэг, эхэд нь буцааж өгөх тухай шийдвэр гаргаж болно.
29.2.Хүүхдийг эцэг, эхэд нь буцааж өгөх нь түүний эрх, ашиг сонирхолд харшлахаар байгаа бол шүүх хүсэлтийг хэрэгсэхгүй болгож болно. Хэрэв хүүхэд долоон нас хүрсэн бол түүний саналыг харгалзан үзнэ.
29.3.Эцэг, эх байх эрх хязгаарласныг хүчингүйд тооцох тухай шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш шүүх ажлын гурван өдрийн дотор аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлнэ.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
30 дугаар зүйл. Эцэг, эх байх эрх хасах
30.1.Эцэг, эх байх эрхээ урвуулан ашигласан /хүүхдээ хаях, санаатай төөрүүлэх, тарчлаан зовоох, худалдах, барьцаалах, биеийг нь үнэлэх, шунахай зорилгоор ашиглах, эрх зүйн зөрчилд татан оруулах зэргээр/, хүүхэдтэйгээ удаа дараа хэрцгий харьцсан, бэлгийн харьцаанд оруулахаар завдсан, оруулсан, сэтгэл санааны хүнд дарамтад байлгасан, хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх үүргээс санаатайгаар зайлсхийсэн, согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэдэг хүний эцэг, эх байх эрхийг шүүх хасаж болно.
30.2.Эцэг, эх байх эрх хасуулах тухай нэхэмжлэлийг эцэг буюу эх нь, эсхүл асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч болон бусад иргэн, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага тухайн эцэг, эхийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргах эрхтэй.
30.3. Эцэг, эх байх эрх хассан тухай шийдвэрийн хувийг хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш ажлын гурван өдрийн дотор шүүх аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагад явуулна.
/Энэ хэсэгт 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
31 дүгээр зүйл. Эцэг, эх байх эрх хассанаас үүсэх үр дагавар
31.1.Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хүн уг хүүхдийн эцэг, эхийн хувьд эдлэх эрхээ алдана.
З1.2.Шүүх нь эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хүнээс хүүхдийн тэтгэлэг гаргуулах асуудлыг шийдвэрлэнэ.
31.3.Эцэг, эх нь хоёулаа эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан бол уг хүүхдэд асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоох буюу, эсхүл түүнийг хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлнэ.
31.4.Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хүний хүүхдийн эрх, ашиг сонирхол хөндөгдөхгүй хэвээр үлдэнэ.
32 дугаар зүйл. Эцэг, эх байх эрхийг сэргээх
32.1.Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хүний эцэг, эх байх эрхээ сэргээх тухай хүсэлтийг шүүх хянан үзэж, эцэг, эх байх эрхийг хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлын үүднээс сэргээж болно.
32.2.Хүүхэд үрчлэгдсэн бол эцэг, эх байх эрхийг сэргээхгүй.
32.3.Эцэг, эх байх эрх сэргээх нь хүүхдийн эрх, ашиг сонирхолд харшилж байгаа нь тогтоогдсон бол энэ хуулийн 30.1-д заасны дагуу эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хүний эцэг, эх байх эрхийг шүүх нь долоон нас хүрсэн хүүхдийн саналыг харгалзан сэргээхгүй байж болно.
32.4.Эцэг, эх байх эрхийг сэргээх тухай шийдвэрийн хувийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш шүүх ажлын гурван өдрийн дотор аймаг, дүүргийн хүүхэд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудал хариуцсан байгууллага болон улсын бүртгэлийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлнэ.
/Энэ хэсгийг 2026 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар нэмсэн бөгөөд 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө./
33 дугаар зүйл. Хүүхдийн талаархи эцэг, эхийн эрхийг хамгаалах
33.1.Эцэг, эх нь хүүхдийг хууль бусаар авсан хүнээс хүүхдээ эргүүлж авахыг шаардах эрхтэй.
33.2.Энэ хуулийн 33.1-д заасан асуудлаар маргаан гарсан тохиолдолд эцэг, эх нь эрхээ хамгаалуулахаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
ЗУРГАДУГААР БҮЛЭГ
ТЭЖЭЭН ТЭТГЭХ, ТЭТГҮҮЛЭХТЭЙ ХОЛБОГДСОН ХАРИЛЦАА
34 дүгээр зүйл. Тэжээн тэтгүүлэх эрх
34.1.Тэжээн тэтгүүлэх хүн тэжээн тэтгүүлэх эрх үүссэн цагаас хойш хугацаа харгалзахгүйгээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.
35 дугаар зүйл. Тэжээн тэтгэх үүрэг
35.1.Гэрлэгчид бие биеэ, эцэг, эх нь хүүхдээ, хүүхэд нь эцэг, эхээ, төрөл, садангийн хүмүүс бие биеэ энэ хуульд заасны дагуу тэжээн тэтгэх үүрэгтэй.
36 дугаар зүйл. Гэрлэгчид харилцан бие биеэ тэжээн тэтгэх үүрэг
36.1.Гэрлэгчид харилцан бие биеэ тэжээн тэтгэх үүрэгтэй.
36.2.Гэрлэгчдийн хэн нэг нь бие биеэ тэжээн тэтгэх үүргээсээ татгалзсан, эсхүл тэжээн тэтгэх тухай гэрээ байгуулаагүй бол туслалцаа шаардлагатай болсон нөхөр, эхнэр тэжээн тэтгүүлэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.
37 дугаар зүйл. Гэрлэгчдийн тэжээн тэтгүүлэх эрх үргэлжлэх
37.1.Гэрлэгчдийн хэн нэг нь гэрлэлтээ цуцлуулах болон гэрлэлт хүчин төгөлдөр бус болсонд тооцогдохоос өмнө, эсхүл гэрлэлтээ цуцлуулснаас хойш нэг жилийн дотор хөдөлмөрийн чадвараа бүрэн алдсан нь гэр бүлийн хүчирхийлэл болон гэрлэлт цуцлуулахаас өмнө бий болсон нөхцөл байдалтай шууд холбоотой үүссэн, гурван нас хүрээгүй болон тахир дутуу хүүхдээ асарч байгаагийн улмаас хөдөлмөр эрхлээгүй буюу гэрлэлтээ цуцлуулах үед тэтгэвэр тогтоолгох насанд хүрсэн, эсхүл гэрлэлт цуцлуулахаас өмнө тэтгэвэрт гарсан бол салсан нөхөр буюу эхнэрээрээ тэжээн тэтгүүлэх эрхтэй.
38 дугаар зүйл. Эцэг, эх хүүхдээ тэжээн тэтгэх үүрэг
38.1.Эцэг, эх нь насанд хүрээгүй болон насанд хүрсэн боловч хөдөлмөрийн чадваргүй хүүхдээ тэжээн тэтгэх үүрэгтэй.
38.2.Эцэг, эх харилцан тохиролцож гэрээ байгуулан тэтгэлэг тогтоож болно.
38.3.Эцэг, эх харилцан тохиролцож гэрээ байгуулаагүй бол тэтгэлгийг шүүх тогтооно.
З8.4. Тэтгэлэг тогтоосон шийдвэрийн хувийг шүүх улсын бүртгэлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагад явуулна.
/Энэ хэсэгт 2018 оны 6 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./
38.5.Тэтгэлгийг гагцхүү хүүхдийн хэрэгцээнд зарцуулна.
38.6.Тэтгэлэг хүүхдийн хэрэгцээнд зарцуулагдаагүй нь тогтоогдсон бол тэтгэлэг төлөгч түүнийг зориулалтаар нь зарцуулуулахаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
38.7.Тэтгэлэг төлөгч өөр хүүхэдтэй бөгөөд тэдгээр нь тэтгэлэг авагчаас бага орлоготой, тэтгэлэг төлөгч хөдөлмөрийн чадвараа алдсан, эсхүл тэтгэлэг авагч хүүхэд өөрөө хангалттай орлоготой бол шүүх тэтгэлгийн хэмжээг багасгаж болно.
39 дүгээр зүйл. Хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад байгаа хүүхдэд олгох тэтгэлэг
39.1.Хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад байгаа хүүхдэд олгогдсон тэтгэлгийг тухайн байгууллагын дансанд шилжүүлж, 50 хувийг хүүхдийн ахуйн хэрэгцээнд зарцуулж, үлдсэн хувийг хүүхдийн нэр дээр хадгаламжийн дансанд шилжүүлнэ.
40 дүгээр зүйл. Тэтгэлгийн хэмжээ
40.1.Хүүхдэд олгох тэтгэлгийг түүний насны байдлыг харгалзан сард нэг хүүхдэд дараахь хэмжээгээр тогтооно:
40.1.1. 11 хүртэлх насны хүүхдэд тухайн бүс нутагт тогтоогдсон амьжиргааны доод түвшингийн 50 хувиар;
40.1.2. 11-16 нас /суралцаж байгаа бол 18 нас/-тай болон насанд хүрсэн боловч хөдөлмөрийн чадваргүй хүүхдэд амьжиргааны доод түвшингийн хэмжээгээр.
40.2.Зөвхөн цалин хөлснөөс өөр орлогогүй хариуцагчаас гаргуулах хүүхдийн тэтгэлгийн хэмжээ нь түүний сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын 50 хувиас хэтэрч болохгүй.
40.3.Энэ хуулийн 40.2-т заасан цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын жагсаалтыг Засгийн газар тогтооно.
40.4.Гэрлэгчид бие биеэ, түүнчлэн төрөл, садангийн хүнээ тэжээн тэтгэх тэтгэлэг нь тухайн бүс нутагт тогтоогдсон амьжиргааны доод түвшингийн хэмжээнээс багагүй байна.
41 дүгээр зүйл. Тэтгэлэг олгох хэлбэр, хугацаа
41.1.Тэтгэлгийг дор дурдсан хэлбэрээр олгож болно:
41.1.1.мөнгөн хэлбэрээр;
41.1.2.эд хөрөнгөөр.
41.2.Тэтгэлгийг дараахь хугацаагаар олгож болно:
41.2.1.сар, улирал, хагас жил, жилээр;
41.2.2.нэг удаа.
41.3.Тэтгэлгийг хариуцагчийн цалин хөлснөөс суутгал хийх буюу хамтран өмчлөх эд хөрөнгөөс оногдох хэсгийг тодорхойлох үед болон бусад байдлаар олгож болно.
42 дугаар зүйл. Тэтгэлгийн хэмжээг өөрчлөх
42.1.Шүүхийн шийдвэрээр суутгах, эсхүл тэжээн тэтгэх гэрээний дагуу төлөх хүүхдийн тэтгэлгийн хэмжээ нь тэтгэлэг төлөгчийн цалин хөлсний 50 хувиас хэтэрсэн буюу шүүхээр өөр тэтгүүлэгчид тэтгэлэг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн бол тэтгэлэг төлөгч тэтгэлгийн хэмжээг өөрчлөн тогтоолгохоор шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
43 дугаар зүйл. Насанд хүрсэн хөдөлмөрийн чадвартай хүүхдийн эцэг, эхээ тэжээн тэтгэх үүрэг
43.1.Хөдөлмөрийн чадвартай хүүхэд нь төрүүлсэн, үрчлэн авсан хөдөлмөрийн чадваргүй эцэг, эх, хойт эцэг, хойт эхээ тэжээн тэтгэх үүрэгтэй.
43.2.Энэ хуулийн 43.1-д заасан хүнийг тэжээн тэтгэх үүрэг бүхий хэд хэдэн хариуцагч байвал шүүх тэдний эд хөрөнгийн болон гэр бүлийн байдлыг харгалзан үзэж, тэтгэлгийн хувь, хэмжээг хүн тус бүрт ногдуулан тогтоож болно.
44 дүгээр зүйл. Төрөл, садангийн хүний тэжээн тэтгэх үүрэг
44.1.Насанд хүрээгүй бүтэн өнчин, эсхүл эцэг, эхээрээ тэжээн тэтгүүлэх боломжгүй хүүхдийг хөдөлмөрийн чадвартай төрсөн, үрчлэн авсан ах, эгч, дүү, өвөг эцэг, эмэг эх, хойт эцэг, хойт эх нь тэжээн тэтгэх үүрэгтэй.
44.2.Төрүүлсэн болон үрчлэн авсан хүүхдээрээ тэжээн тэтгүүлэх боломжгүй, хөдөлмөрийн чадваргүй өвөг эцэг, эмэг эхээ хөдөлмөрийн чадвартай ач, зээ нь тэжээн тэтгэх үүрэгтэй.
44.3.Өөр тэжээн тэтгэх хүнгүй бол төрөл, садангийн хүмүүс бие биеэ хөдөлмөрийн чадваргүй үед нь тэжээн тэтгэх үүрэгтэй.
44.4.Энэ зүйлд заасан тэтгэлгийн хэмжээг талууд харилцан тохиролцоогүй тохиолдолд шүүх энэ хуулийн 40.4-ыг үндэслэн тогтооно.
45 дугаар зүйл. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээ
45.1.Талууд тэжээн тэтгэх тухай гэрээг бичгээр үйлдэж, нотариатаар гэрчлүүлсэн байна.
45.2.Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг сайн дураар биелүүлэхгүй байгаа тохиолдолд тэдний хэн нэгний хүсэлтээр шүүгч захирамж гаргаж, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн журмаар биелүүлнэ.
45.3.Тэжээн тэтгэх тухай гэрээний дагуу тогтоох тэтгэлгийн хэмжээ нь энэ хуулийн 40.4-т заасан хэмжээнээс багагүй байна.
45.4.Тэжээн тэтгэх тухай гэрээний дагуу тогтоох тэтгэлгийн хэлбэр, хугацаа нь энэ хуулийн 41 дүгээр зүйлд заасантай адил байна.
45.5.Тэтгэлгийг эд хөрөнгөөр олгохоор талууд харилцан тохиролцсон бол эд хөрөнгийг орон нутгийн зах зээлийн тухайн үеийн ханшаар үнэлнэ.
45.6.Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг талууд эвлэрүүлэн зуучлалын журмаар байгуулж болно.
/Энэ хэсгийг 2012 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар нэмсэн/
46 дугаар зүйл. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг өөрчлөх, цуцлах
46.1.Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг талуудын харилцан тохиролцсоноор өөрчилж, цуцалж болно.
46.2.Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг өөрчлөх, цуцлах тухай тохиролцоог үндсэн гэрээтэй адил хэлбэрээр хийнэ.
46.3.Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг өөрчлөх, цуцлах тухай асуудлаар гарсан маргааныг шүүх хянан шийдвэрлэнэ.
47 дугаар зүйл. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцох
47.1.Хүчин төгөлдөр бус тэжээн тэтгэх гэрээ, тэжээн тэтгэх гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцох тухай асуудлыг Иргэний хуулийн холбогдох заалтаар зохицуулна.
47.2.Тэжээн тэтгүүлэгчийн эрх, ашиг сонирхол хохирсоноос тэжээн тэтгэх гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах тухай нэхэмжлэлийг түүний эцэг, эх, гэр бүлийн гишүүн, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага гаргаж болно.
48 дугаар зүйл. Хариуцагчаас нэмэлт зардал гаргуулах
48.1.Тэжээн тэтгүүлэгчид онцгой нөхцөл байдал тохиолдсон /хүндээр өвчилсөн, тахир дутуу болсон, эмчлүүлсэн, сургуульд орсон гэх мэт/ үед түүнд нэмэлт тэтгэлэг гаргуулах, эсхүл гарсан зардлыг хариуцуулахаар энэ хуулийн 47.2-т заасан этгээд шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
49 дүгээр зүйл. Тэтгэлэг нөхөн гаргуулах
49.1.Тэтгэлэг төлөгч тэтгэлэг төлөхөөс санаатай зайлсхийсэн, цалин хөлс, бусад орлогоо нуун дарагдуулсан нь тогтоогдсон бол шүүх тэжээн тэтгүүлэгч, бусад иргэн, холбогдох байгууллагын нэхэмжлэлийг үндэслэн төлөгдөөгүй тэтгэлгийг нөхөн төлүүлж болно.
49.2.Тэтгэлэг нөхөн төлүүлэхэд тэтгэлэг төлөгч хөдөлмөр эрхлээгүй буюу цалин хөлс, бусад орлогын хэмжээг тогтоох боломжгүй бол тухайн үеийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг баримтална.
49.3.Тэтгэлэг төлөгч хөдөлмөрийн чадваргүй болсон тохиолдолд тухайн хугацааны тэтгэлгийн хэсгийг буюу бүхэлд нь нөхөн төлүүлэхээс шүүх чөлөөлж болно.
50 дугаар зүйл. Тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүйгээс хүлээх хариуцлага
50.1.Тэтгэлэг төлөх тухай талууд гэрээ байгуулсан бөгөөд тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүй бол учирсан хохирлыг гэрээнд заасан журмаар нөхөн төлнө.
50.2.Шүүхийн шийдвэрээр тогтоосон тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүй бол хожимдуулсан хоног тутамд тогтоосон тэтгэлгийн үнийн дүнгийн 0,5 хувиар алданги төлнө.
50.3.Алдангийн нийт хэмжээ төлөгдөөгүй тэтгэлгийн үнийн дүнгийн 50 хувиас хэтрэхгүй байна.
50.4.Тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүйн улмаас учирсан хохирлыг нөхөн төлөх талаар гэрээнд заагаагүй бол энэ хуулийн 50.2, 50.3-т заасныг баримтална.
51 дүгээр зүйл. Тэтгэлгийг эд хөрөнгөөс гаргуулах
51.1.Тэтгэлэг төлөгчийн мөнгөн хадгаламж болон бусад эд хөрөнгөөс тэтгэлэг гаргуулахдаа Шүүхийн шийдвэр биелүүлэх тухай хуулийн 25 дугаар зүйлд заасан журмыг баримтална.
52 дугаар зүйл. Тэжээн тэтгэх үүргээс чөлөөлөх
52.1.Шүүх дор дурдсан тохиолдолд тэжээн тэтгэх үүргээс чөлөөлж болно:
52.1.1.тэтгүүлэгч нь согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэсэн, санаатайгаар биедээ гэмтэл учруулснаас хөдөлмөрийн чадвараа бүрэн алдсан бол тэтгэлэг төлөгчийг;
52.1.2.эцэг, эх, хойт эцэг, хойт эх нь эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан бол хүүхдийг.
53 дугаар зүйл. Тэжээн тэтгэх үүрэг дуусгавар болох
53.1.Дор дурдсан тохиолдолд тэжээн тэтгэх үүрэг дуусгавар болно:
53.1.1.тэжээн тэтгэх тухай гэрээний хугацаа дууссан;
53.1.2.тэтгүүлэгч гэрлэсэн, хөдөлмөрийн чадвартай болсон;
53.1.3.тэтгүүлэгч хүүхэд бусдад үрчлэгдсэн, 18 нас хүрсэн;
53.1.4.тэтгэгч, эсхүл тэтгүүлэгч нас барсан.
ДОЛДУГААР БҮЛЭГ
ХҮҮХЭД ҮРЧЛЭХ
54 дүгээр зүйл. Хүүхэд үрчлэх, үрчлүүлэх
54.1.Хүүхдийг тэдний ашиг сонирхлын үүднээс үрчлүүлнэ.
54.2.Хүүхдийг энэ хуулийн 58 дугаар зүйлд заасан журмын дагуу гадаадын иргэнд үрчлүүлж болно.
55 дугаар зүйл. Хүүхэд үрчлэх, үрчлүүлэх ерөнхий нөхцөл
55.1.Хүүхдээ үрчлүүлэх тухай эцэг, эхийн зөвшөөрөл болон хүүхэд үрчлэн авах тухай хүсэлтийг бичгээр гаргаж, нотариатаар, гэрчлүүлсэн байна.
55.2.Гэрлэгчдийн хэн нэг нь хүүхэд үрчлэн авч байгаа бол энэ тухай зөвшөөрлийг эхнэр буюу нөхрөөсөө авна.
55.3.Бүтэн өнчин хүүхэд, түүнчлэн эцэг, эх нь хоёулаа иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй бол хүүхдийг нь үрчлүүлэх тохиолдолд хуульд өөрөөр заагаагүй бол тухайн хүүхдийн асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч болон хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагын зөвшөөрлийг авна.
55.4.Долоон нас хүрсэн хүүхдээс өөрийн нь зөвшөөрлийг авна.
55.5.Эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан хүний хүүхдийг энэ тухай шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсноос хойш зургаан сарын дараа үрчлүүлж болно.
55.6.Үрчлэн авахыг хүсэгч нь хүүхдийн оршин суугаа сум, дүүргийн Засаг даргад хүүхэд үрчлэн авах тухай хүсэлтээ гаргана.
55.7.Сум, дүүргийн Засаг дарга хүүхэд үрчлэн авах тухай хүсэлтийг хянан үзэж, үрчлүүлэх эсэх тухай шийдвэрийг 20 хоногт багтаан гаргана.
55.8.Хүүхэд үрчилсэн тухай шийдвэрийг үндэслэн иргэний гэр бүлийн бүртгэлийн ажилтан хүүхэд үрчилснийг бүртгэнэ.
56 дугаар зүйл. Хүнд нөхцөлд байгаа үрчлүүлэх хүүхдийн бүртгэл, хяналт
56.1.Сум, дүүргийн Засаг дарга харьяа нутаг дэвсгэрийн хэмжээн дэх хүнд нөхцөлд байгаа үрчлүүлэх хүүхдийн судалгаа гаргаж, бүртгэл хөтөлнө.
56.2.Хүн амын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага хүнд нөхцөлд байгаа үрчлүүлэх хүүхдийн нэгдсэн бүртгэл хөтөлж, хяналт тавина.
57 дугаар зүйл. Үрчлэгч
57.1.Үрчлэгч нь насанд хүрсэн, иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжтай, хүүхдийг тэжээн тэтгэж, өсгөн хүмүүжүүлэх зохих боломжтой хүн байна.
57.2.Ганц бие, бусдын асрамжид байгаа 60-аас дээш настай төрөл, садан бус Монгол Улсын иргэн, 60-аас дээш настай гадаадын иргэн, эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан буюу хязгаарлуулж, хасуулж байсан, урьд нь үрчлэн авсан хүүхдээ өөрийн буруугаас буцаан өгсөн, ашиг хонжоо олох зорилготой, шүүхийн шийдвэрээр иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон, сүрьеэ, сэтгэцийн өвчтэй, согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэдэг, эрүүгийн хэрэгт удаа дараа шийтгүүлсэн болон хорих ял эдэлж байгаа хүнд хүүхэд үрчлүүлэхийг хориглоно.
/Энэ хэсэгт 2010 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан/
57.3.Бүтэн өнчин хүүхдийг төрөл, садангийн хүн нь үрчлэн авахад энэ хуулийн 57.2-т заасан насны хязгаарлалт үл хамаарна.
58 дугаар зүйл. Гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хүүхэд үрчлэн авах
58.1.Гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хүүхэд үрчлэн авах тухай хүсэлтээ өөрийн орны эрх бүхий байгууллагаар дамжуулан Монгол Улсын эрх бүхий байгууллагад гаргана.
58.2.Монгол Улсад зургаан сараас доошгүй хугацаанд оршин сууж байгаа гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хүүхэд үрчлэн авахад энэ хуулийн 58.1 хамаарахгүй.
58.3.Хүүхэд үрчлэн авахыг хүсэгч гадаадын иргэн нь энэ хуулийн 55.1, 55.3-т заасан зөвшөөрлөөс гадна дор дурдсан бичиг баримт бүрдүүлнэ:
58.3.1.хүүхэд үрчлэн авахыг хүсэгч /нөхөр, эхнэртэй бол хамтарч гаргасан/-ийн нотариатчаар гэрчлүүлсэн хүсэлт, хэрэв уг хүсэлтийг гадаад хэл дээр гаргасан бол түүний албан ёсны орчуулга;
/Энэ заалтыг 2011 оны 2 дугаар сарын 10-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/
58.3.2.үрчлэгч нь сүрьеэ, ДОХ, сэтгэцийн өвчтэй эсэх талаархи эмнэлгийн магадлагаа;
58.3.3.өргөдөл гаргагчийн гэрлэлтийн гэрчилгээний хуулбар /гэр бүлтэй бол/;
58.3.4.өргөдөл гаргагчийн байнга оршин суугаа газрын талаар холбогдох байгууллагын тодорхойлолт /цагдаагийн байгууллагын тодорхойлолт хамаарна/;
58.3.4.өргөдөл гаргагчийн байнга оршин суугаа газрын талаар холбогдох байгууллагын тодорхойлолт /цагдаагийн байгууллагын тодорхойлолт хамаарна/;
58.3.5.өргөдөл гаргагчийн амьдралын болон санхүүгийн боломжийн тухай тухайн улсын холбогдох байгууллагын тодорхойлолт;
58.3.6.өргөдөл гаргагчийн талаархи хүн амын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын тодорхойлолт.
58.4.Гадаадын иргэн Монгол Улсын харьяат хүүхэд үрчлэн авсныг Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 111 дүгээр зүйлд заасан байгууллага бүртгэнэ.
58.5.Гадаад улсад оршин суугаа Монгол Улсын харьяат хүүхдийг үрчлэн авах хүсэлтийг Монгол Улсын дипломат болон консулын байгууллагаар уламжлан энэ хуулийн дагуу шийдвэрлэхэд энэ хуулийн 58.1 хамаарахгүй.
58.6.Хүн амын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага нь Монгол Улсын харьяат хүүхэд үрчлэн авах хүсэлтэй гадаадын иргэний бүртгэл хөтөлж, хүүхдийг үрчлэх, үрчлэгдсэн хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах асуудлаар бусад улс, тэдгээрийн холбогдох байгууллага, олон улсын байгууллагатай хамтран ажиллана.
58.7.Гадаадын иргэнд хүүхэд үрчлүүлэх журмыг хууль зүйн болон эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын асуудал хариуцсан Засгийн газрын гишүүд хамтран тогтооно.
58.8.Хүүхдийнхээ эх орон, эцэг, эхийг нь мэдүүлэх үүргийг үрчлэн авсан эцэг, эх нь хүлээнэ.
58.9.Үрчлэгдсэн хүүхэд харьяатаа сонгох эрхийг Харьяатын тухай Монгол Улсын хуульд заасны дагуу эдэлнэ.
58.10.Энэ зүйл нь харьяалалгүй хүнд нэгэн адил хамаарна.
59 дүгээр зүйл. Үрчлэгдсэн хүүхэд, үрчлэн авсан эцэг, эхийн эрх, үүрэг
59.1.Үрчлэгдсэн хүүхэд нь төрсөн хүүхдийн адил эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ.
59.2.Үрчлэн авсан эцэг, эх нь төрсөн эцэг, эхийн адил эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ.
59.3.Үрчлэгдсэн хүүхэд нь үрчлүүлсэн эцэг, эхээ тэжээн тэтгэх үүргээс чөлөөлөгдөж, эд хөрөнгийн болон эд хөрөнгийн бус эрхээ алдана.
59.4.Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр авдаг үрчлэгдсэн хүүхэд нь уг тэтгэвэр авах эрхээ хэвээр эдэлнэ.
60 дугаар зүйл. Үрчлэлтийн нууц
60.1.Үрчлэлтийн нууцыг мэдэж байгаа албан тушаалтан, бусад этгээд түүнийг хадгалах үүрэгтэй.
60.2.Үрчлэгч болон үрчлүүлэгчийн зөвшөөрөлгүйгээр үрчлэлтийн нууцыг задруулсан бол хууль тогтоомжид заасан хариуцлага хүлээнэ.
61 дүгээр зүйл. Үрчлэлтийг хүчингүйд тооцох
61.1.Үрчлэгч нь эцэг, эх байх эрхээ урвуулан ашигласан, хүүхэдтэй хэрцгий харьцсан, хуурамч бичиг баримт бүрдүүлэн үрчлэн авах шийдвэр гаргуулсан, энэ хуулийн 57.2-т заасан этгээд болох нь илэрсэн тохиолдолд төрүүлсэн эцэг, эх, сонирхогч бусад этгээд, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага, 14 нас хүрсэн хүүхдийн өөрийн нэхэмжлэлээр шүүх үрчлэлтийг хүчингүйд тооцно.
61.2.Шаардлагатай гэж үзвэл бусад үндэслэлээр шүүх үрчлэлтийг хүчингүйд тооцож болно.
62 дугаар зүйл. Үрчлэлтийг хүчингүйд тооцсоноос үүсэх үр дагавар
62.1.Үрчлэлтийг хүчингүйд тооцсон тохиолдолд хүүхдийг төрүүлсэн эцэг, эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчид нь буцаах асуудлыг шүүх шийдвэрлэнэ.
62.2.Хүүхдийг эцэг, эхэд нь буцааж өгөх нь хүүхдийн эрх, ашиг сонирхолд хохиролтой нь тогтоогдсон, эсхүл хууль ёсны өөр төлөөлөгч байхгүй бол түүнийг хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлэх асуудлыг шүүх шийдвэрлэнэ.
62.3.Хүүхдийг хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлэхтэй холбогдсон зардлыг үрчлэгчээс гаргуулж, учирсан гэм хорыг нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
НАЙМДУГААР БҮЛЭГ
АСРАН ХАМГААЛАХ, ХАРГАЛЗАН ДЭМЖИХ, ХҮҮХДИЙГ ГЭР БҮЛДЭЭ АВЧ АСРАН ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХ
63 дугаар зүйл. Асран хамгаалалтад байх хүн
63.1.Дараахь хүнийг асран хамгаална:
63.1.1.бага насны /14 нас хүрээгүй/ бүтэн өнчин хүүхэд;
63.1.2.эцэг, эх нь хоёулаа иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон болон эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан хүний бага насны хүүхэд;
63.1.3.эцэг, эх нь хоёулаа удаан хугацаагаар эмнэлэгт эмчлүүлж байгаа, хорих газарт ял эдэлж байгаа зэрэг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хүүхдээ биечлэн тэжээн тэтгэх, асран халамжлах бололцоогүй хүний бага насны хүүхэд;
63.1.4.сэтгэцийн өвчний улмаас шүүхээс иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй гэж тооцогдсон хүн.
63.2.Бүтэн өнчин ах, эгч, дүү нарт нэг асран хамгаалагч тогтоож болно.
64 дүгээр зүйл. Харгалзан дэмжвэл зохих хүн
64.1.Дараахь хүнийг харгалзан дэмжинэ:
64.1.1.насанд хүрээгүй /14-өөс 18 хүртэлх насны/ бүтэн өнчин хүүхэд;
64.1.2.эцэг, эх нь хоёулаа иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон болон эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан хүний насанд хүрээгүй хүүхэд;
64.1.3.эцэг, эх нь хоёулаа удаан хугацаагаар эмнэлэгт эмчлүүлж байгаа буюу хорих газарт ял эдэлж байгаа зэрэг аргагүй шалтгаанаар хүүхдээ биечлэн тэжээн тэтгэх, асран халамжлах бололцоогүй хүний насанд хүрээгүй хүүхэд;
64.1.4.согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэсний улмаас иргэний эрх зүйн эрхийн хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон хүн;
64.1.5.эрүүл мэндийн байдал болон өндөр настай болсны улмаас иргэний эрх, үүргээ биечлэн хэрэгжүүлэх боломжгүй болсон хүн.
65 дугаар зүйл. Асран хамгаалуулж, харгалзан дэмжүүлж байгаа хүний эрх
65.1.Асран хамгаалуулж, харгалзан дэмжүүлж байгаа хүн дараахь эрх эдэлнэ:
65.1.1.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн гэр бүлд амьдрах;
65.1.2.сурч боловсрох нөхцлөөр хангуулах, эсэн мэнд амьдрах;
65.1.3.нийгмийн даатгалын болон халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмж авах;
65.1.4.орон сууцандаа амьдрах эрхээ хэвээр хадгалах;
65.1.5.хууль тогтоомжид заасан бусад эрх.
66 дугаар зүйл. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих байгууллага
66.1.Энэ хуулийн 63, 64 дүгээр зүйлд заасан хүнийг судлан тогтоох, түүнд хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч томилох, асран хамгаалах, харгалзан дэмжих үйл ажиллагаатай холбоотой бусад асуудлыг шийдвэрлэх үүргийг сум, дүүргийн Засаг дарга хэрэгжүүлнэ.
66.2.Хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоогдоогүй, эрүүл мэндийн байдал, өндөр настай болсны улмаас эрх, үүргээ биечлэн хэрэгжүүлж чадахгүй болсон асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн асрамжид байсан хүүхдийг хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллага, асран хүмүүжүүлэгчид шилжүүлсэн хүүхдийг нийгмийн халамжийн байгууллага асран хамгаалж, харгалзан дэмжинэ.
66.3.Хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад болон асран хүмүүжүүлэгчид шилжсэн хүүхэд, нийгмийн халамжийн байгууллагад шилжсэн хүний эд хөрөнгийг шүүх эрхлэн хамгаалагчид хариуцуулна.
67 дугаар зүйл. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих
67.1.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг дор дурдсан журмаар тогтооно:
67.1.1.эд хөрөнгийн зохих бололцоотой төрөл, садан буюу төрөл, садан бус хүний бичгээр гаргаж, нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрлийг нь үндэслэн сум, дүүргийн Засаг дарга асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоох;
67.1.2.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоогдоогүй бол хүүхдийг нас, эрүүл мэндийн байдлыг нь харгалзан хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлэх;
67.1.3.харгалзан дэмжигч тогтоогдоогүй бол өндөр настан, тахир дутуу хүнийг асрамжийн газарт шилжүүлэх;
67.1.4.сэтгэцийн өвчний улмаас иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон хүнийг сэтгэл мэдрэлийн эмнэлэгт болон холбогдох байгууллагад шилжүүлэх.
67.2.Тухайн хүнийг асран хамгаалах, харгалзан дэмжих шаардлагатай байгаа тухай мэдээллийг аливаа байгууллага, иргэн холбогдох сум, дүүргийн Засаг даргад өгөх үүрэгтэй.
67.3.Гадаад улсад оршин суугаа Монгол Улсын иргэн, Монгол Улсад байнга оршин суугаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнийг асран хамгаалж, харгалзан дэмжихэд энэ хуулийг дагаж мөрдөнө.
67.4.Гадаад улсад оршин суугаа Монгол Улсын иргэнд тухайн улсын хуулиар асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоосон нь энэ хуульд харшлаагүй бол хүчинтэйд тооцно.
67.5.Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих үйл ажиллагааг үнэ төлбөргүй гүйцэтгэнэ.
68 дугаар зүйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоож болохгүй хүн
68.1.Дор дурдсан хүнийг асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоохыг хориглоно:
68.1.1.эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан;
68.1.2.өөрөө асран хамгаалуулж, харгалзан дэмжүүлж байгаа;
68.1.3.мансууруулах бодис, согтууруулах ундаа байнга хэрэглэдэг;
68.1.4.хорих ял эдэлж байгаа болон эрүүгийн хэрэгт удаа дараа шийтгүүлсэн;
68.1.5.үрчлэн авсан хүүхдээ өөрийн буруугаас буцаан өгсөн.
69 дүгээр зүйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үүрэг
69.1.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь дараахь үүрэг хүлээнэ:
69.1.1.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүнийг хоол, хүнс, орон сууцаар хангах, асран сувилах;
69.1.2.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүний эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах;
69.1.3.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүний мөнгөн хөрөнгө, үнэт зүйл, үнэт цаас, бусад баримт бичгийг банкинд хадгалуулах;
69.1.4.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүний үл хөдлөх эд хөрөнгө, мал, банкинд хадгалуулсан мөнгөн хадгаламж, бусад үнэт зүйлийг өөрт нь зориулан захиран зарцуулах, орон сууц хөлслөх гэрээг цуцлах, асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүний нэрийн өмнөөс шинээр аж ахуй эрхлэх, эрхэлж байгаа аж ахуйн ажлыг зогсоохдоо тухайн сум, дүүргийн Засаг даргаас зөвшөөрөл авах;
69.1.5.хүлээсэн үүргийнхээ талаар тухайн сум, дүүргийн Засаг даргад жил бүр тайлагнах.
69.2.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь энэ зүйлд заасан үүргээ биелүүлэхдээ асрамж, дэмжлэгтээ байгаа /бага насны хүүхэд, сэтгэцийн өвчтэйгээс бусад/ хүний саналыг харгалзана.
70 дугаар зүйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчид хориглох зүйл
70.1.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч дараахь үйлдэл хийхийг хориглоно:
70.1.1.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүнтэй хэлцэл хийх;
70.1.2.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүний нэрийн өмнөөс өөрийн гэр бүлийн гишүүн, төрөл, садангийн хүнтэй хэлцэл хийх;
70.1.3.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүн болон өөрийн гэр бүлийн гишүүн, төрөл, садангийн хүний хооронд үүссэн маргааныг шүүхээр шийдвэрлэхэд уг хүнийг төлөөлөх;
70.1.4.асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүний үл хөдлөх эд хөрөнгө, мал, мөнгөн хадгаламж, үнэт цаас, үнэт зүйлийг бэлэглэх, өөрт нь зориулахаас бусад тохиолдолд худалдах, арилжих, барьцаалах, дэнчин тавих болон бусад хэлбэрээр захиран зарцуулах;
70.1.5.сум, дүүргийн Засаг даргын зөвшөөрөлгүйгээр орон сууц хөлслөх гэрээг цуцлах, асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүний нэрийн өмнөөс шинээр аж ахуй эрхлэх, эрхэлж байгаа аж ахуйн ажлыг зогсоох.
71 дүгээр зүйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үйл ажиллагааны талаар Засаг даргын эдлэх эрх
71.1.Сум, дүүргийн Засаг дарга асран хамгаалах, харгалзан дэмжих үйл ажиллагааны талаар дараахь эрх эдэлнэ:
71.1.1.асран хамгаалах, харгалзан дэмжвэл зохих хүний талаархи мэдээллийг хүлээн авч, нөхцөл байдлыг судалсны үндсэн дээр холбогдох материал бүрдүүлж асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоох, өөрчлөх тухай шийдвэр гаргах;
71.1.2.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч тогтоогдоогүй хүүхдийг хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад, өндөр настан, тахир дутуу хүнийг асрамжийн газарт шилжүүлэх шийдвэр гаргах;
71.1.3.асрамж, дэмжлэгт байгаа хүн нэг бүрт хувийн хэрэг нээж хөтлөх;
71.1.4.хувийн хэрэгт асрамж, дэмжлэг тогтоосон тухай шийдвэр, эрүүл мэндийн талаархи эмнэлгийн байгууллагын магадлагаа, төрсний гэрчилгээ, эсхүл нас тогтоосон баримт бичиг, оршин суугаа газрын хаяг, төрөл, садангийн хүний тухай мэдээлэл, эд хөрөнгийн жагсаалт, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчтэй хийсэн гэрээ болон шаардлагатай бусад материалыг хавсаргах;
71.1.5.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчтэй гэрээ байгуулж, биелэлтийг нь шалгах;
71.1.6.асрамж, дэмжлэгт байгаа хүний эрх, ашиг сонирхолд хохирол учирч болзошгүй бол асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээс тодорхой хэлцэл хийхийг хориглох;
71.1.7.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн буруутай үйл ажиллагаанаас асрамж, дэмжлэгт байгаа хүний эд хөрөнгөд хохирол учирсан нөхцөлд хохирлыг нөхөн төлүүлэх тухай нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргах.
72 дугаар зүйл. Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үйл ажиллагаанд хяналт тавих
72.1.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үйл ажиллагаанд сум, дүүргийн Засаг дарга дор дурдсан журмаар хяналт тавина:
72.1.1.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үйл ажиллагаа, түүнтэй холбогдсон баримт бичигтэй танилцах;
72.1.2.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн мэдэлд байгаа эд хөрөнгийн данс бүртгэлийг гаргуулж, түүний бүрэн бүтэн байдал, асрамж, дэмжлэгт байгаа хүний нэрийн өмнөөс эрхэлж буй аж ахуйн үйл ажиллагааны тайлан тэнцлийг шалгах.
72.2.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн үйл ажиллагаатай холбогдуулан аливаа байгууллага, иргэн нь сум, дүүргийн Засаг даргад гомдол гаргах, мэдээлэл өгөх эрхтэй.
73 дугаар зүйл. Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих эрх, үүрэг дуусгавар болох
73.1.Асран хамгаалуулж байгаа хүүхэд 14 нас хүрмэгц асран хамгаалагч нь харгалзан дэмжигчийн эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ.
73.2.Дараахь тохиолдолд асран хамгаалах, харгалзан дэмжих үүрэг дуусгавар болно:
73.2.1.асран хамгаалах, харгалзан дэмжих нөхцөл арилж, хүүхдийг эцэг, эхэд нь буцаасан;
73.2.2.хүүхдийг үрчлүүлсэн, эсхүл хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгууллагад шилжүүлсэн;
73.2.3.харгалзан дэмжүүлэгч насанд хүрсэн;
73.2.4.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч хүсэлт гаргасан;
73.2.5.шүүхийн шийдвэрээр харгалзан дэмжүүлэгчийг иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжтай гэж тооцсон;
73.2.6.асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, эсхүл асрамж, дэмжлэгт байгаа хүн сураггүй алга болсон буюу нас барсанд тооцогдсон, нас барсан.
73.3.Асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь эрхээ урвуулан ашигласан, үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүйн улмаас асрамж, дэмжлэгтээ байгаа хүнийг хараа хяналтгүй, эсхүл шаардлагатай тусламж үзүүлээгүй орхисон бол шүүх асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосон шийдвэрийг хүчингүй болгож, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийг шинээр тогтоох асуудлыг зохих журмын дагуу шийдвэрлэнэ.
73.4.Асран хамгаалах, харгалзан дэмжих үүргээс чөлөөлөгдсөн, эсхүл уг эрх, үүрэг дуусгавар болсон тохиолдолд асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч нь асрамж, дэмжлэгтээ байсан хүний эд хөрөнгийн талаархи тайлан тооцоог гурван сарын дотор сум, дүүргийн Засаг даргад гарган өгч, эд хөрөнгийг өөрт нь буюу хууль ёсны төлөөлөгч, өв залгамжлагчид шилжүүлнэ.
74 дүгээр зүйл. Хүүхдийг гэр бүлдээ авч асран хүмүүжүүлэх үйл ажиллагаа
74.1.Хүнд нөхцөлд байгаа бага насны буюу насанд хүрээгүй хүүхдийг иргэн гэр бүлдээ авч, өөрийн зардлаар асран хүмүүжүүлж /цаашид “асран хүмүүжүүлэх” гэх/ болно.
74.2.Хүүхдийг асран хүмүүжүүлэхдээ нийгмийн халамжийн байгууллага болон асран хүмүүжүүлэхээр хүсэлт гаргасан иргэний хооронд тодорхой хугацаагаар гэрээ байгуулна.
74.3.Хүүхэд асран хүмүүжүүлэх тухай гэрээнд хүүхдийг асрах, хүмүүжүүлэх, боловсрол олгох нөхцөл, асран хүмүүжүүлэгчийн болон нийгмийн халамжийн байгууллагын эрх, үүрэг, асран хүмүүжүүлэгчид олгох урамшуулал, хууль тогтоомжийн дагуу олгогдох бусад хөнгөлөлт, гэрээ дуусгавар болох үндэслэл, үр дагаврыг заана.
74.4.Хүүхдийг асран хүмүүжүүлэхэд тухайн гэр бүлд тааламжгүй нөхцөл буй болсон нь тогтоогдсон, эцэг, эхэд нь буцаан өгсөн, үрчлүүлсэн бол нийгмийн халамжийн байгууллагын шаардлагаар, хүндэтгэн үзэх бусад шалтгаан /өвчилсөн, гэр бүлийн болон эд хөрөнгийн байдал өөрчлөгдсөн, харилцан үл ойлголцох, маргаантай байдал/ буй болсон бол асран хүмүүжүүлэгчийн санаачилгаар гэрээг хугацаанаас өмнө цуцалж болно.
74.5.Асран хүмүүжүүлэхээр шилжүүлэхдээ долоон нас хүрсэн хүүхдээс өөрийн нь зөвшөөрлийг авна.
74.6.Асран хүмүүжүүлэхээр шилжүүлсэн хүүхэд тэжээгчээ алдсаны болон нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмж авах, хууль тогтоомжийн дагуу орон сууцаар хангагдах эрх эдэлнэ.
74.7.Энэ хуулийн 74.З-т зааснаар асран хүмүүжүүлэгчид олгох урамшуулалд шаардагдах зардлыг Нийгмийн халамжийн тухай хуульд заасны дагуу нийгмийн халамжийн сангаас санхүүжүүлнэ.
74.8.Энэ хуулийн 66.2-т заасны дагуу нийгмийн халамжийн байгууллага асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн хувиар асран хүмүүжүүлэгчийн үйл ажиллагаанд хяналт тавина.
75 дугаар зүйл. Асран хүмүүжүүлэх гэрээ байгуулж болохгүй хүн
75.1.Эцэг, эх байх эрхээ хязгаарлуулсан, хасуулсан буюу хязгаарлуулж, хасуулж байсан, асран хүмүүжүүлж байсан буюу үрчлэн авсан хүүхдээ өөрийн буруугаас буцаан өгсөн, шүүхийн шийдвэрээр иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй буюу хязгаарлагдмал чадамжтай гэж тооцогдсон, согтууруулах ундаа, мансууруулах бодис байнга хэрэглэдэг, эрүүгийн хэрэгт удаа дараа шийтгүүлж байсан болон хорих ял эдэлж байгаа хүнтэй асран хүмүүжүүлэх гэрээ байгуулахыг хориглоно.
ЕСДҮГЭЭР БҮЛЭГ
БУСАД ЗҮЙЛ
76 дугаар зүйл. Хууль хүчин төгөлдөр болох
76.1. Энэ хуулийг 1999 оны 8 дугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.
МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ДЭД ДАРГА Д.ГАНБОЛД
Сонсох / Сонгосон утга сонсох
Word
Хуваалцах
Текст томруулах
A
A
A
Монгол Улсын хууль, тогтоомжийн албан бус англи орчуулгыг зөвхөн судалгаа шинжилгээ болон мэдээллийн зорилгоор ашиглах боломжтой. Үүнээс үүдэх хууль зүйн аливаа үр дагаврыг ХЗДХЯ, ХЗҮХ хариуцахгүй болно.
Сонсох / Сонгосон утга сонсох
Word
Текст томруулах
A
A
A
(2024. 10 .15 -ны өдрийн орчуулга) Unofficial translation
LAW OF MONGOLIA
June 11, 1999 State Palace, Ulaanbaatar City
On FAMILY
CHAPTER ONE
GENERAL PROVIONS
Article 1. Purpose of this Law
1.1. The purpose of this Law is to establish the procedures and conditions for marriage, the dissolution of marriage, and the declaration of marriage as invalid, and to regulate the property and non-property relations between family members, as well as relations in connection with ac tivities related to adoption of a child, taking care of and upbringing them within the family, support ing, guardianship, and taking into custody of them .
Article 2. Legislation on Family
2.1. The legislation on family shall consist o f the Constitution of Mongolia, the Civil Code, this Law , and other legislative acts issued in conformity with these laws.
2.2. I f an international treaty, to which Mongolia is a party, stipulates otherwise than this Law , the provisions of the international treaty shall prevail.
Article 3. Definitions of terms of the Law
3.1. The following terms used in this Law shall have following meanings :
3.1.1." marriage " shall mean the registration with a state competent authority , in accordance with the law, for the purpose of forming a family based on the voluntary, free, and equal union of a male and female, who reached the ages stipulated in the law;
3.1.2." family " shall mean the members of a family who are connected by personal non-property and property rights and obligations, resulting from a marriage, and who live together in a communal family life;
3.1.3." spouse s " shall mean the husband and wife who are united by marriage and who enjoy equal rights and bear similar obligations towards each other;
3.1.4." family member " shall mean the spouses, their biological, adopted, or foster children, and any other relatives who live together with them;
3.1.5." lineal relative " shall mean the father, mother, grandparents, grandchildren, great-grandchildren, and their descendants of the spouses;
3.1.6." collateral relative " shall mean the brothers, sisters, uncles, aunts, and their children of the spouses ;
3.1.6." collateral relative " shall mean the brothers, sisters, uncles, aunts, and their children of the spouses ;
3.1.7. " family name /clan name " shall mean to the name traditionally used by a group of individuals of paternal descent, passed down through generations;
3.1.8. " child at risky situations " are children specified in sub-paragraph 4.1.1 of Article 4 of the Law on Children Protecti on .
/ This sub-paragra p h was amended by the law as of February 0 5 , 2016 /
Article 4. The principles of marriage and family relations
4.1. Marriage shall be based on equality and voluntary relations.
4.2. It shall be prohibited to discriminate against a person in marriage on the grounds of nationality, ethnic origin, language, race, or religion .
4.3. The family is the fundamental unit of society.
4.4. The state shall protect the interests of families, mothers, infa n ts and children.
4.5. The priority shall be to ensure the upbringing, development, and health of the child within the family, and to safeguard the child's rights and interests above all else.
4.6. Unless otherwise specified in international treaties to which Mongolia is a party, foreign citizen s and stateless persons permanently residing in the territory of Mongolia shall enjoy equal rights and bear the same obligations in family relations as Mongolian citizens.
Article 5. Protection of family rights
5.1. The court shall protect family rights in accordance with the Law on Civil Procedure .
5.2. The state administrative and social welfare authorities shall protect family rights in accordance with this Law .
CHAPTER TWO
GROUNDS for the Establishment of Marriage Relations, Conditions AND Procedures for Marriage, and DISSOLUTION OF THE MARRIAGE
Article 6. Conditions for marriage
6.1. In the absence of any grounds for prohibition as stipulated in Article 9.1 of this Law , a Mongolian citizen who has reached the age of 18, whether male or female, may marry another Mongolian citizen or a foreign national, or a stateless person, with mutual consent in Mongolia.
6.2. A male shall have one wife and a female shall have one husband.
6.3. In resolving marriage issues for foreign citizens and stateless persons permanently residing in Mongolia, this Law shall apply unless otherwise stipulated by international treaties to which Mongolia is a party.
6.4. Marriages between citizens of Mongolia, or between a Mongolian citizen and a foreign citizen or stateless person conducted abroad in accordance with the laws of the foreign country, shall be considered valid in Mongolia, as long as such marriage does not conflict with the provisions stipulated in the Article 9 of this Law .
6.5.The property and non-property rights and obligations of the individuals referred to in Article 6.4 of this Law shall be determined in accordance with the laws of the country of their permanent residence.
6.6.If a Mongolian citizen marries a foreign citizen or a stateless person abroad, their rights and obligations shall be governed by the laws of the country chosen by the spouses. If no such choice is made, the rights and obligations shall be determined in accordance with the provisions of this Law .
Article 7. The procedures for marriage
7.1. Those wishing to marry shall register their marriage with the state registration authority, or with the diplomatic mission of Mongolia abroad, in the presence of witnesses .
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
7.2. The rights and obligations of the spouses shall start from the date of registration of the marriage.
7.3. The registration of marriage shall be carried out in accordance with the procedures established by law.
Article 8. The medical examination of individuals wishing to marry
8.1.Individuals wishing to marry shall obtain a medical certificate from a medical institution in their place of residence.
8.2.If any of the individuals wishing to marry show signs of genetic or immunodeficiency, tuberculosis, or mental illness, they must undergo further testing at a specialized medical institution.
8.3.The medical institution shall present the results of the examination to the individuals wishing to marry, provide counseling on genetics and family planning, and, if any individual is found to have the conditions specified in Article 8.2 of this Law , explain the potential consequences of such conditions.
8.4.The results of the medical examination of individuals wishing to marry shall be kept confidential by the medical institution.
Article 9. Reasons for prohibiting marriage
9.1. The following circumstances shall constitute grounds for prohibiting marriage:
9.1.1.If one of the individuals is still legally married to someone else;
9.1.2.If both individuals, or either of them, are underage as defined in Article 6.1 of this Law ;
9.1.3.If the individuals are related by lineal relative or collateral relative ;
9.1.4.If two individuals who are in a dependent or supportive relationship wish to marry;
9.1.5.If the adopter and the adopted person wish to marry;
9.1.6.If either or both individuals have a hereditary predisposition to chronic mental illness.
9.2.Th e Article 9.1.2 shall not apply if, in accordance with the Civil Code, an underage person has been declared fully capable of exercising civil rights and responsibilities.
Article 10. Rights and obligations of spouses
10.1. Spouses shall exercise equal rights and bear the same responsibilities within the family .
10.2. Spouses shall have equal rights to plan their family, choose their place of residence, occupation, and profession freely, to own property in common, to possess, use, and dispose of jointly owned property, and to claim compensation for material and moral damages from the party at fault.
10.3. Spouses have the mutual obligation to be faithful to each other, to raise and educate their children, to care for, respect, support, and assist one another, to provide the necessary economic conditions for the family, not to infringe upon each other's rights, not to engage in any form of violence against each other, and to equally bear the responsibility of keeping a family register.
10.4. The procedure for maintaining the family register shall be approved by the Government. This procedure shall be aligned with the policies and activities related to cultural heritage, population, and archives.
/ This paragraph was a men ded by the law of July 02, 2021 /
Article 11. Dissolution of marriage
11.1.The marriage shall be considered dissolved from the day the spouse passes away or from the date the court decision declaring the spouse deceased becomes effective .
11.2.The marriage shall be considered dissolved if it is annulled through administrative or judicial procedures, or if it is deemed invalid.
11.3. The procedures for registering the dissolution of marriage shall be established by law.
Article 12. P rocedure on annulment of the marriage
12.1.The marriage shall be annulled through administrative or judicial procedures on the grounds specified by law.
12.2. Annulment of marriage shall be prohibited if the wife is pregnant, if the child is under one year old, or if the respondent is suffering from a serious illness.
12.3. In the case of annulling the marriage of a foreign citizen or stateless person residing permanently in Mongolia, this Law shall apply unless otherwise stipulated in an international treaty to which Mongolia is a party.
Article 13. Annulment of Marriage through Administrative Procedure
Article 13. Annulment of Marriage through Administrative Procedure
13.1. Spouses who mutually agree to annul their marriage, have no children under the age of 18, and have no property disputes, shall each submit a written, signed request for annulment to the state registration authority or, with the diplomatic missions of Mongolia working abroad .
/ This paragraph was amended by the law as of June 21 , 2018 /
13.2. The state registration authority or the diplomatic missions of Mongolia working abroad will review the request specified in paragraph 13.1 of this Law and may annul the marriage within 30 days.
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
Article 14. Annulment of Marriage through Judicial Procedure
14.1. Except in cases specified in Article 13 of this Law , the court will decide the matter on the annulment of marriage based on the mutual agreement of the spouses or upon the request of one of them or the guardian of a spouse who is considered legally inc apable . In cases where reconciliation procedures are not possible, reconciliation will take place first. After the reconciliation process has been completed, the court will initiate a civil case .
/ This paragraph was amended by the law as of May 22,2012 /
14.2. If the court deems it necessary, it may suspend the case adjudication proceedings for up to three months and, during this period, take all possible measures to reconcile the spouses. The court will implement all measures to reconcile the spouses through a mediator.
/ This paragraph was amended by the law as of Ma y 22, 2012 /
14.3. If the spouses are unable to reconcile, the court shall annul the marriage upon the expiration of the period specified in the court's decision.
14.4. If there is a risk of serious harm to the life and health of family members , or upbringing of the children, due to ongoing violence or abuse by one of the spouses, or if such harm has been proven, the court shall annul the marriage without implementing the reconciliation measures specified in Article 14.2 of this Law .
14.5. During the annulment of the marriage, the spouses may independently, or through the process of mediation, mutually agree on the custody of the child, the support of the financially dependent spouse, and the division of jointly owned property.
/ This paragraph was amended by the law as of May 22, 2012 /
/ This paragraph was amended by the law as of May 22, 2012 /
14.6. If the spouses do not reach an agreement as specified in Article 14.5 of this Law , the court will decide on the custody of the child, the amount of support, and the division of jointly owned property, taking into account the child's age, the parents' care, living conditions, capabilities, moral standing, and whether any violence has been committed .
14.7.If the child is seven years old or older, their opinion sha ll be considered when deciding on custody matters.
14.8.When determining the share of jointly owned property that a family member is entitled to after the annulment of the marriage, the court will take into account the health status of the spouses, the rights and interests of the child, as well as whether any jointly owned property has been misused, concealed, or if the annulment of the marriage was due to the wrongful actions of one of the spouses , and decide it in accordance with Article 129.3 of the Civil Code .
/ This paragraph was amended by the law as of July 04, 2002 /
14.9. The court sha ll send a copy of the decision on the annulment of marriage to the state registration authority that registered the marriage within three working days after the decision becomes effective.
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
14.10. The annulment of the marriage of Mongolian citizens permanently residing abroad, as well as the annulment of marriage of a Mongolian citizen from a foreign citizen or stateless person, shall be considered valid, if it does not conflict with the international treat y to which Mongolia is a party and this Law .
14.11 . A m ongolian citizen residing permanently abroad may annul his/her marriage through either administrative or judicial procedures in Mongolia.
Article 15. Restoration of marriage
15.1. If individuals who have annulled their marriage have jointly expressed their reconciliation by submitting an application, and they have not married someone else the marriage will be re stored .
15.2. If a person who has been declared missing or deceased returns and requests to live with their spouse, and the spouse has not remarried, the state registration authority or the diplomatic missions of Mongolia working abroad may restore the marriage .
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
CHAPTER THREE
CONSIDERATION OF THE MARRIAGE AND ANNULMENT OF THE MARRIAGE TO BE VOID AND THEIR CONSEQUENCES
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
CHAPTER THREE
CONSIDERATION OF THE MARRIAGE AND ANNULMENT OF THE MARRIAGE TO BE VOID AND THEIR CONSEQUENCES
Article 16. Considering a marriage to be void
16.1.If it is discovered that a marriage was registered in violation of the provisions stipulated in Article 9 of this Law , or that the marriage was registered without the intention of forming a family, the court may, upon the claim of one of the spouses, or an organization protecting the rights and interests of other individuals or children whose rights have been violated, consider the marriage to be void .
16.2.In accordance with the Civil Code, if a n under age spouse who has been declared fully capable of exercising civil rights refuses to have the marriage deem ed to be void or on behalf of him/her , the court may dismiss the claim.
Article 17. Consequences of consider ing a m arriage to be void
17.1. Disputes over property arising from the consideration of a marriage to be void shall b e resolved by the court in accordance with the provisions of the Civil Code regarding the joint ownership partially of the property .
17.2. If a marriage is deemed to be void , any property agreements made by the spouses shall also be considered to be void .
17.3. Considering a marriage invalid shall not affect the rights and interests of children born from that marriage.
17.4.If it is determined that the rights and interests of one spouse have been violated as a result of the marriage being considered to be void , the affected party shall have the right to claim compensation for material and emotional damages from the responsible party, in accordance with the Civil Code.
Article 18. Considering the annulment of the marriage to be void
18.1. If it is established that the marriage was annulled fraudulently in order to avoid compensating material damages to others or to conceal illegal actions, the court shall consider the annulment of the marriage to be void.
Article 19. Consequences of consideration of the annulment of the marriage to be void
19.1. I f a n annulment of the marriage is deemed to be void, the marriage shall be considered to be valid.
19.2 . In cases specified in Article 19.1 of this Law , any damages caused to others shall be compensated from the family members' property in accordance with the procedures outlined in the Civil Code, and other matters shall be resolved in accordance with this Law and applicable laws.
CHAPTER FOUR
REGULATIONS OF FAMILY PROPERTY RELATIONS
Article 20. Regulati ng the family property relations
20.1. Property relations of family shall be regulated by the Civil Code.
CHAPTER FIVE
RELATIONS BETWEEN PARENTS AND CHILDREN
Article 20. Regulati ng the family property relations
20.1. Property relations of family shall be regulated by the Civil Code.
CHAPTER FIVE
RELATIONS BETWEEN PARENTS AND CHILDREN
Article 21 . Establishment of the r ights and obligations between parents and children
21.1. With the birth of a child, rights and obligations are established between the parents and the child.
21.2. With the adoption of a child, rights and obligations are established between the adoptive parents and the child.
21.3. Rights and obligations of the parent and child shall be established between stepchild and step parents.
21.4.If the parents of the child have registered their marriage, the marriage certificate shall serve as proof; if the marriage is not registered, the determination of parentage shall be made based on the decision of the competent authority, either through administrative or judicial procedures as prescribed by law.
21.5.A child born to parents who have not registered their marriage shall have the same rights and obligations as a child born to a registered married couple.
Article 22. Establishing a parentage through administrative procedures
22.1.If the parents have not registered their marriage submit an application jointly, or if the parent whose paternity or maternity has not been established submits an application individually, the state registration authority or the Mongolian diplomatic mission abroad shall determine the parentage .
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
Article 23. Establishing a parentage thro ugh judicial procedures
23.1. In cases other than those specified in Article 22 of this Law , the court shall establish parentage based on the application of the child's father and mother, guardian, relatives, an organization protecting the rights and interests of children, or any individual child who has reached the age of 14 .
23.2. In determining parentage, evidence such as proof of a relationship between the child's mother and father, medical examination results, and other relevant documentation shall be based on .
23.3. If the child is a citizen of Mongolia, the issue of establishing parentage involving a foreign citizen or a stateless person residing permanently in the territory of Mongolia shall be resolved in accordance with this Law , unless otherwise specified by an international treaty of Mongolia .
23.4. If the parentage of a Mongolian citizen is determined according to the laws of a foreign country, it shall be considered valid as long as it does not contradict this Law .
23.4. If the parentage of a Mongolian citizen is determined according to the laws of a foreign country, it shall be considered valid as long as it does not contradict this Law .
23.5.If one of the child's parents resides abroad and is a citizen of Mongolia, a request for determination of parentage may be submitted through the diplomatic or consular missions of Mongolia.
Article 24. Child's name, surname and family name
24.1. A name and a family name of a child shall be given on ground of mutual consent of parents .
24.2. The state registration authority may assign a name and family name to a found child.
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
24.3. A child shall have a father's name.
24.4. If a child is born to an unmarried mother and there is no decision from the competent authority establishing the child's father, the child shall take the mother's name.
24.5. An adopted child can a have name of an adopter .
24.6. A dispute over giving names and family name to a child, or the child's adoption of the father's or mother's name, shall be settled by the court.
Article 25. Protection of children's right and interest
25.1. A child shall have equal rights within the family .
25.2. It shall be prohibited to discriminate against or harm the rights and interests of children born to unmarried parents or stepchildren of either spouse .
25.3. Parents, guardians, and custodians shall protect children's interest and rights .
25.4. If it was established that the interests of parents, custodians and guardians are being contradict ed with the interest of children, then a g overnor of soum and district may appoint a representative to protect interests of children.
25.5. If a child is an orphan, or both parents are considered legally in capable , or if their parental rights have been restricted, revoked, they are undergoing long-term medical treatment, or serving a sentence in prison, or in other cases where they are unable to personally provide for, care for, or support their child due to extenuating circumstances, or if they are avoiding their duty to support the child, the Governor of the soum or district sha ll protect the respective child's rights and interests.
25.6. The information about the child as specified in Articles 25.4 and 25.5 of this Law shall be provided by the relevant officials of nurseries, kindergartens, general education schools, and medical institutions , as well as the citizen to the soum or district Governor of the child's place of residence (or current location ).
25.7.In accordance with Article 2 of the Law on Temporary detention of unsupervised children, if a child is transferred by the police, the receiving child care or custodian organization shall be obligated to notify the soum or district Governor about the respective child within three days.
25.8.Upon receiving information about the child as outlined in Articles 25.6 and 25.7, the soum or district Governor shall be required to investigate the child's living conditions within three days , and if it is determined that the child has no parents or relatives, the Governor shall take a duty for protecting the child's rights and interests.
25.9.The soum or district Governor shall identify children in difficult situations, maintain records, and may transfer them to citizens who have applied to take the child into their family for care and upbringing.
25.10.If it is not possible to transfer the child as described in Article 25.9 of this Law , the soum or district Governor sha ll make decisions regarding the appointment of a guardian or custodian , adoption, or transferring the child to the foster care institution .
Article 26. Rights and obligations of upbringing a child
26.1. Parents shall have equal rights and obligations in the upbringing of their children.
26.2. Parents shall have the following obligations:
26.2.1. to raise child in a healthy and strong manner and to nurture their intellectual development ;
26.2.2. to take care and support a child ;
26.2.3. to educate the child in respect of national customs, traditions, and values, to ensure they receive basic education, and to provide initial training in work skills;
26.2.4. t o protect the child's rights and assist them in fulfilling their duties .
26.3.Parents shall be prohibited from causing harm to the child's health, mental state, or moral upbringing, from treating the child cruelly, or from abusing their parental rights.
26.4.If the parents are annulled their marriage , their obligations outlined in Article 26.2 of this Law shall remain in effect.
26.5.In the case mentioned in Article 26.4 of this Law , if the parents have not mutually agreed on how to fulfill their obligation s, the court sha ll determine the procedure thereupon .
26.5.In the case mentioned in Article 26.4 of this Law , if the parents have not mutually agreed on how to fulfill their obligation s, the court sha ll determine the procedure thereupon .
26.6.If it does not conflict with the child's rights and interests, neither parent who has divorced shall obstruct the other from fulfilling their obligation s toward the child.
26.7.If a parent has had his/her parental rights restricted or revoked, this does not exempt them from the obligations s outlined in Article 26.2 of this Law .
26.8. In cases where the parents have divorced or are living separately from the child for other significant reasons, the Governor of the relevant soum, bag h , district, or khoroo, as well as the organization in charge of protecting children's rights and interests, sha ll monitor the implementation of the obligation s specified in Article 26.2 of this L aw .
/This paragraph was amended by the law of April 22, 2022/
/This paragraph was amended by the law of April 22, 2022/
26.9. Parents who harm the rights and interests of the child sha ll bear the liability specified in the law , and it it is proven that they made the actions outlined in Article 30.1 of this L aw and did not raise and nurture their child from a young age, they sha ll lose the rights they hold as the child's parents.
Article 27. Restrictio n of parental rights
27.1. If parents intentionally deprive the child of housing, clothing, and food, exploit the child's labor inappropriately, force the child into begging, expel the child from their home, or subject the child to discrimination, the court may restrict the parental rights for a period of up to six months.
27.2.A claim for the restriction of parental rights shall be filed with the court by the father or mother, or by a relative, other citizen s, or an organization protecting children's rights and interests.
Article 28. Consequences due to the restriction of parental rights
28.1.A person who has had his/her parental rights restricted sha ll lose the right to personally raise and nurture the child, represent the child, and any rights granted by legislation in relation to the child.
28.2.The court shall resolve the issue of collecting the financial support required for the child's maintenance from a person who has had his/her parental rights restricted.
28.3.If both parents have had their parental rights restricted, the child sha ll be transferred to a foster care institution .
28.4.In the case referred to in Article 28.3 of this law, the associated costs shal l be recovered from the parents. If the parents are unable to pay, the Governor of soum or district of the area where they reside may be held responsible.
28.5.The G overnor of the soum or district may file a claim in court to seek compensation for damages from the party at fault .
28.5.The G overnor of the soum or district may file a claim in court to seek compensation for damages from the party at fault .
28.6. If the conditions specified in Article 27.1 of this L aw have not been resolved, or if it is established that the parents are continuing to violate the child's rights and interests, a claim may be filed with the court to revoke the person's parental rights by the G overnor of the soum or district or by the individuals specified in Article 27.2 of this L aw , six months after the court decision to restrict parental rights has been issued.
28.7.The child's rights and interests sha ll remain protected even if the person has had his/her parental rights restricted.
Article 29. Invalida tion of restriction of parental rights
29.1. If the conditions specified in paragraph 27.1 of this Law , are determined to have been resolved, the court shall review the request of the individual whose parental rights have been restrict ed and may issue a decision to restore custody of the child to the parents.
29.2. If returning the child to their parents is deemed to conflict with the child's rights and interests, the court may dismiss the request. If the child is seven years of age or older, their opinion shall be taken into consideration.
Article 30. Revocation of parental rights
30.1. The court may revoke the parental rights of persons who have abused their parental rights ( by abandoning a child, intentionally causing them to become lost, tormenting or torturing them, selling them, kidnapping them, exploiting their body, using them for greedy purposes, involving them in legal violations ), repeatedly treating them cruelly, attempting or engaging them in sexual acts, subjecting to severe emotional distress, deliberately avoiding their duties to raise and nurture the child , or regularly consuming alcoholic beverages or narcotic substances .
30.2. A claim for the revocation of parental rights shall be filed in the court of the parent's place of residence by either parent, or a guardian , custodian, other citizens , or an organization in charge of protecting the child's rights and interests.
30.3. The court shall send a copy of the decision to revoke the parental rights to the state administrative body in charge of state registration matters within three working days after decision come into force.
/ This paragraph was amended by the law as of June 21,2018 /
/ This paragraph was amended by the law as of June 21,2018 /
Article 31. Consequences due to the revocation of parental rights
31.1. A person whose parental rights have been revoked loses all rights as the parent of the child.
3 З 1.2. The court shall decide on requiring the person whose parental rights have been revoked to provide child support.
31.3. If both parents have had their parental rights revok ed , a guardian or custodian shall be appointed for the child, or the child shall be placed in the foster care institution .
31.4. The rights and interests of the child shall remain protected even when the parental rights of the individual have been revok ed .
Article 32. Restoration of the parental rights
32.1. The court shall review a request from a person whose parental rights have been revoked and, in consideration of the child's rights and interests, may restore their parental rights.
32.2. If the child has been adopted, parental rights shall not be restored.
32.3. If it is determined that restoring parental rights would conflict with the child's rights and interests, the court may not to restore the parental rights of the person whose rights were previously revoked in accordance with Article 30.1 of this Law by taking into account of the opinion of a child who has reached the age of seven .
Article 33. Protection of parental rights concerning the child
33.1. Parents shall have the right to demand to return their child from a person who has unlawfully taken the child.
33.2. If a dispute arises regarding the matters specified in Article 33.1 of this L aw, the paren t may file a claim in court to protect their rights .
CHAPTER SIX
THE REL ATIONS in connection with receving and providing support
CHAPTER SIX
THE REL ATIONS in connection with receving and providing support
Article 34. The right to receive support
34.1. The dependent person shall have the right to file a claim in court at any time, regardless of the duration since the right to receive support was established.
Article 35. T he obligation to provide support
35.1. Spouses are obligated to support each other, parents are obligated to support their children, children are obligated to support their parents, and relatives are obligated to support each other in accordance with the provisions of this Law .
Article 36. The mutual obligation of spouses to support each other
36.1. Spouses shall have a mutual obligation to support each other.
36.2. If either spouse has refused to fulfill his/her obligation to support the other or has not established a support agreement, the spouse in need of assistance shall have the right to file a claim in court for receiving the support.
Article 37. Continuity of spouses right to support
37.1. Before either spouse's marriage is annulled or considered legally void, or within one year after the annulment of the marriage, if one of the spouses has lost their ability to work completely, and this loss is directly related to circumstances of family violence or conditions that existed before the annulment of the marriage, or if they have been unable to work due to caring for a child under the age of three or a disabled child, or if they are of retirement age and were not employed at the time of divorce, or if they retired before the annulment of the marriage, they are entitled to be supported by their former spouse .
Article 38. The parent ' s obligations to support the child
38.1. Parents shall have the obligation to support the minor children and those who are of legal age but are incapable to work.
38.2. Parents may establish a support /alimony agreement by mutual consent.
38.3. If the parents do not establish a support agreement through mutual consent, the court shall determine the support amount.
З8.4 . A copy of the court decision establishing the support amount shall be submitted to the relevant state administrative body in charge of state registration matters .
/ This paragraph was amended by the law as of June 21, 2018 /
38.5. The support shall be used solely for the child's needs.
38.6. If it is determined that the support has not been used for the child's needs, the support provid er shall have the right to file a claim in court to ensure that it is used for its intended purpose.
38.7. If the support provider has another child who has a lower income than the support receiver , or if the payer has lost their ability to work, or if the support receiver child has sufficient income, the court may reduce the amount of support.
Article 39. The s upport for children placed in the foster care institution
39.1. The support granted to children in the foster care institution shall be transferred to the institution 's account, with 50% allocated for the child's daily needs and the remaining portion deposited into a savings account in the child's name.
Article 40. The amount of the support
40.1. The support amount granted to a child shall be determined on a monthly basis, considering the child's age, as follows:
40.1.1. f or children under the age of 11, the support amount shall be set at 50% of the established minimum living wage in the respective region ;
40.1.2. f or children aged 11 to 16 (or up to 18 if they are still in school) and for adults who are incapable to work, the support amount shall be set at the level of the minimum living wage.
40.2. The amount of child support to be collected from a respondent with no income other than salary must not exceed 50% of their monthly salary or equivalent income.
40.3. The G overnment shall determine the list of salaries and equivalent incomes as specified in Article 40.2 of this Law .
40.4. The support to be provided by spouses to each other, as well as to their relatives, shall not be less than the minimum living wage established in the respective region.
Article 41. The f orm and duration of support / alimony
41.1. The s upport / alimony may be provided in the following forms:
41.1.1. in money ;
41.1.2. in property .
41.2. The s upport / alimony may be provided for the following duration:
41.2.1. month, a quarter, a half-year, or a year;
41.2.2. one time .
41.3. The s upport / alimony may be granted by deducting from the respondents wages or determining the portion from jointly owned assets, as well as in other ways.
Article 42. Changing the amount of the support
42.1. If the amount of child support determined by court order or under a support agreement exceeds 50% of the payer's salary, or if the court has decided to hold another party liable to be paid for support, the payer shall have the right to file a claim in court to modify the support amount.
Article 43. The obligation of adult children to support parents
43.1. A child with working capacity shall be obligated to support their biological or adoptive parents, stepfather, or stepmother who are incapable to work.
43.2.If there are multiple respondents with obligation to provid e support to the individuals specified in Article 43.1 of this L aw, the court may, considering their financial and family circumstances, determine the share and amount of support to be assigned to each person.
Article 44. The obligation of rela tives to provide support
44.1.An oprhaned minor child, or a child who cannot be supported by his/her parents, is entitled to be supported by his/her capable siblings (whether biological or adopted), grandparents, or stepparents.
44.2.If the biological or adopted children are unable to support their incapable parents, the capable grandchildren shall be obligated to support their grandparents.
44.3.If there are no other individuals to provide support, relatives shall be obligated to support each other when one is incapable of working.
44.3.If there are no other individuals to provide support, relatives shall be obligated to support each other when one is incapable of working.
44.4.If the parties cannot reach an agreement on the amount of support described in this article , the court sha ll determine the amount based on Article 40.4 of this L aw.
Article 45. Agreement on providing with s upport
45.1. The parties shall execute the agreement on providing with support in writing and have it notarized.
45.2. If the agreement on providing with support is not voluntarily fulfilled, a judge shall issue an order upon the request of either party, and the agreement shall be enforced in accordance with the court decision enforcement operation .
45.3. The amount of support established under the agreement on providing with support shall be no less than the amount specified in Article 40.4 of this Law .
45.4. The form and duration of the support established under the agreement on providing with support shall be the same as specified in Article 41 of this Law .
45.5. If the parties have mutually agreed to provide support in the form of property, the value of the property shall be assessed based on the prevailing local market rates at that time.
45.6. The parties may enter into an agreement on providing with support through mediation procedures .
/ This paragraph was added by the law as of May 22, 2012 /
/ This paragraph was added by the law as of May 22, 2012 /
Article 46. Amendment or t ermination of the a greement on providing with support
46.1. The agreement on providing with support may be amended or terminated by mutual consent of the parties.
46.2.Any agreement to amend or terminate the agreement on providing with support shall be made in the same form as the original agreement.
46.3.Any disputes arising from the amendment or termination of the agreement on providing with support shall be resolved by the court .
Article 47. C onsidering the agreement on providing with support to be void
47.1. Matters related to the void agreement on providing with support as well as considering a n agreement on providing with support to be void sha ll be regulated by the relevant provisions of the Civil Code.
47.2.A claim to consider an agreement on providing with support to be void due to harm to the rights or interests of the support recipient may be brought by the support recipient 's parents, family members, guardian, custodian , or an organization protecting the rights and interests of the child.
Article 48. Issuing t he additional exp enditure from the respondent
48.1. In the event of special circumstances affecting the support recipient (such as serious illness, disability, undergoing treatment, or enrolling in school), the person specified in Article 47.2 of this Law may file a claim in court to seek additional support or reimbursement for incurred expenses.
Article 49. Reimbursement of the support / alimony
49.1. If it is established that the support payer has deliberately evaded payment of support or concealed their salary and other income, the court shall order the reimbursement of unpaid support based on the claims of the support recipient , other citizens , and relevant organizations.
49.2. If the support payer is unemployed or it is not possible to determine their salary and other income, the court will use the current minimum wage as a basis for calculating the support reimbursement.
49.3. I f the support payer has become incapacitated, the court may exempt them from reimbursing either a portion or the entirety of the support for that period.
Article 50. The lia bility f or delayed payment of support
50.1. If the parties have entered into an agreement regarding the payment of support and the support amount is not paid on time, the incurred damages will be compensated according to the terms specified in the agreement.
50.2. If the support established by a court decision is not paid on time, a penalty of 0.5% of the determined support amount will be incurred for each day of delay.
50.3. The total amount of penalties shall not exceed 50% of the unpaid support amount.
50.4. If the agreement does not specify the compensation for damages incurred due to the failure to repay the support on time, the provisions outlined in Article s 50.2 and 50.3 of this Law shall apply .
Article 51. Recovery of support payments from property
51.1. When recovering support payments from the monetary deposits and other properties of the support payer, the procedures outlined in Article 25 of the Law on Enforcement of Court Decisions shall be followed.
Article 52. Release from support obligations
52.1. The court may release from support obligations in the following circumstances:
52.1.1. if the dependent /support recipient has permanently lost their cap ability to work due to habitual consumption of alcoholic beverages or narcotic substances , or intentionally inflicting bodily harm, the support payer may be released from their obligations ;
52.1.2. if the father, mother, stepfather, or stepmother has had their parental rights terminated , the child may be released from their obligations .
Article 53. Termination of support obligation
53.1. The obligation to provide support sha ll be terminated in the following cases:
53.1.1. the duration of the agreement on providing with support has expired;
53.1.2. the dependent has married and regained their cap ability to work;
53.1.3. the dependent child has been adopted by others or has reached the age of 18;
53.1.4. the supporter or the dependent deceased .
CHAPTER SEVEN
ADOPTION OF A CHILD
CHAPTER SEVEN
ADOPTION OF A CHILD
Article 54. Adoption of, and giving for adoption a child
54.1. A child shall be given for adoption in accordance with their interests.
54.2. A child may be adopted by foreign citizens in accordance with the procedures outlined in Article 58 of this Law .
Article 55 . Gener al conditions for adoption of and giving for adoption a child
55.1. The parents' consent for adoption and the request to adopt a child shall be made in writing and notarized.
55.2. If one of the spouses is adopting a child, they must obtain the consent of his/her wife or husband.
55.3. If the child is a full orphan, or if both parents are completely incapable of exercising their civil legal rights, in cases of adoption of the child, unless otherwise stipulated by law, the consent of the child's guardian, custodian , or the child foster care institution shall be obtained .
55.4. C onsent shall be obtained from the child who is seven years old or older.
55.5. A child of a person whose parental rights have been revok ed shall be adopted six months after the court decision becomes effective.
55.6. The prospective adopter shall submit a application to adopt a child to the governor of the soum or district where the child is residing .
55.7. The governor of the soum or district shall review the application to adopt a child and shall make a decision whether to adopt or not within 20 calendar days.
55.7. The governor of the soum or district shall review the application to adopt a child and shall make a decision whether to adopt or not within 20 calendar days.
55.8. An officer of civil family registry shall register the adoption of a child on the bases of decision on adoption of the child.
Article 56. Registration and monitoring of children in difficult circumstances for adoption
56.1. The governor of the soum or district shall conduct a survey and maintain a register of children in difficult circumstances available for adoption within the jurisdiction of their territory.
56.2. The state central administrative body in charge of population matters shall maintain an integrated register of children in difficult circumstances available for adoption and monitor its management.
Article 57. Adopter
57.1. The adopter shall be an adult with full legal capacity and who has the necessary means to support and raise the child.
57.2. It shall be prohibited to adopt a child for individuals including a citizen of Mongolia who is single, over 60 years old and under custody of others , and who is not a relative; f oreign citizens who are over 60 years old ; i ndividuals whose parental rights have been restricted or revoked or who have had their rights restricted or revoked in the past; i ndividuals who have previously returned a child they adopted due to their own fault; i ndividuals who adopt children for the purpose of gaining financial profit; t hose who have been legally recognized as fully or partially incapable of exercising their civil legal rights by a court decision; i ndividuals with tuberculosis, mental health issues, chronic alcohol or drug abuse, or who have been repeatedly convicted of criminal offenses, or are serving a prison sentence.
/ This paragraph was amended by the law as of April 22, 2010 /
57.3. The age restrictions specified in Article 57.2 of this Law shall not apply when a relative adopts a full orphan.
/ This paragraph was amended by the law as of April 22, 2010 /
57.3. The age restrictions specified in Article 57.2 of this Law shall not apply when a relative adopts a full orphan.
Article 58. Adoption of child of Mongolian nationality by a foreign citizen
58.1. A foreign citizen shall file application for adopting a child of Mongolian nationality to the competent authority of Mongolia through the competent authority of his/her own country.
58.2. A foreign citizen who has resided in Mongolia for at least six months is not subject to the provisions of Article 58.1 when adopting a child of Mongolian nationality.
58.3. In addition to the approvals specified in Article s 55.1 and 55.3 of this Law , a foreign citizen applicant to adopt a child shall submit the following documents:
58.3.1. a notarized application from the prospective adopter (jointly submitted by husband and wife, if applicable), along with an official translation if the application is submitted in a foreign language.
/ This sub-paragraph was modifi ed by the law as of February 10, 2011 /
58.3.2. a medical certification regarding whether adopter has tuberculosis, AIDS, or mental disease;
58.3.3. a copy of the applicant's marriage certificate (if married) ;
58.3.4. a reference from the relevant authority regarding the applicant's permanent residence (including a reference from the police) ;
58.3.5. a reference from the relevant authority of the applicant's country regarding their living and financial capabilities ;
58.3.6. a reference from the state central administrative bod y in charge of population matters regarding the applicant.
58.4. The adoption of a child of Mongolian nationality by a foreign citizen shall be registered by the authority specified in Article 111 of the Law on the Legal Status of Foreign Nationals.
58.5. The application for the adoption of a child of Mongolian nationality residing abroad shall be submitted through the diplomatic or consular office of Mongolia and processed under this Law , exempting from the stipulation in Article 58.1 of this Law .
58.6. The state central administrative bod y in charge of population matters shall maintain a registry of foreign citizens wishing to adopt a child of Mongolian nationality and collaborate with other countries, their relevant agencies, and international organizations on matters related to child adoption, as well as protecting the rights and interests of adopted children.
5 8.7. The procedure for adopting a child by a foreign citizen shall be jointly established by the members of the government in charge of legal and health , social welfare matters.
58.8. The adoptive parents shall be responsible for informing the child's homeland and biological parents.
58.9. The adopted child shall exercise the right to choose their citizenship in accordance with the Law on Citizenship.
58.10. This article shall equally appl y to stateless persons .
Article 59. Rights and obligations of the a dopted c hild and the a doptive p arents
59.1. An adopted child shall exercise the same rights and obligations as a biological child .
59.2. Adoptive parents shall exercise the same rights and obligations as biological parents.
59.3. An adopted child shall be released from the obligation to support adoptive parents and shall lose the property and non-property rights
59.3.An adopted child is relieved from the obligation to support the adopt ed/birth/biological parents and will lose both property and non-property rights .
59.4. An adopted child who receives loss of breadwinner pension shall retain the right to continue receiving th e pension.
Article 60. Confidentiality of a doption
60.1. Officials and other individuals who are aware of the details of an adoption are obligated to maintain its confidentiality.
60.2. If the confidentiality of an adoption is disclosed without the consent of the adoptive parent and the adoptee, the individual responsible will face penalties as stipulated by law.
Article 61. Considering the a doption to be void
61.1. The court shall consider the adoption to be void on a claim by the the biological parents, other interested persons, organization protecting the child 's rights and inter e st and the child who has reached age of 14 years in cases when the adopter has abused their parental rights, treated the child cruelly, submitted fraudulent documentation to obtain an adoption order, or is identified as a person specified in Article 57.2 of this Law .
61.2. The court may consider the adoption to be void on other grounds if it is consider ed necessary .
Article 62. Consequences due to considering the adoption to be void
62.1. The court shall decide the issue of returning back the child to biological parents, guardian or custodian in a case the adoption has been considered to be void .
62.2. The court shall decide the issue of transferring the child to foster care institution if it is established that it is detrimental to the child's rights and interest to return back him/her to the parents, or there is no any other legal representative.
62.3. The expenses related to the transfer of the child to the child foster care institution shall be issued by the adoptive parents, and a claim may be filed to the court for obtaining a compensation for damages incurred from the adopt ive parents .
CHAPTER EIGHT
TO TAKE IN LEGAL GUARDIAN , CUSTODY , AND TO TAKE CHILD INTO THE FAMILY FOR UPBRINGING
CHAPTER EIGHT
TO TAKE IN LEGAL GUARDIAN , CUSTODY , AND TO TAKE CHILD INTO THE FAMILY FOR UPBRINGING
Article 63. A person to be under legal guardian
63.1. The following persons shall be under legal guardian :
63.1.1. a minor /under 14 years of age/ orphan child ;
63.1.2. a minor child whose both parents are considered to fully incapa ble or have limited civil legal capacity, or have been restricted or revok ed the ir parental rights ;
63.1.3. a minor child whose both parents, due to valid reasons such as long-term medical treatment or serving a prison sentence, are unable to personally support and care for their child ;
63.1.4. a person deemed by the court to be fully incapa ble due to mental illness .
63.2. The full orphan brothers and sisters can be granted one legal guardian .
Article 64. A person to be under custody
64.1. The following persons shall be under custody :
64.1.1. a n youth /14 to 18 years old/ who is a full orphan ;
64.1.2. a n youth whose both parents are considered to fully incapable or have limited civil legal capacity, or have been restrict ed or revoked the ir parental rights ;
64.1.3. a n youth whose both parents, due to valid reasons such as long-term medical treatment or serving a prison sentence, are unable to personally support and care for their child ;
64.1.4. a person deemed to have limited civil legal capacity due to frequent use of alcoholic beverages or narcotic substances ;
64.1.5. a person unable to personally exercise their civil rights and obligations due to health conditions or old age .
Article 65. Rights of a person under legal guardian and custody
65.1. The person who is under legal guardian and custody , shall exercise the following rights:
65.1.1. t o live with the family of the guardian and custodian ;
65.1.2. to have al l conditions to be educated and live healthy life ;
65.1.3. t o receive social insurance and social welfare pension and welfare allowances ;
65.1.4. t o retain the right to live in their residence ;
65.1.5. other rights stated in legislation .
Article 66. Legal guardian and custody institutions
66.1. The dut ies of investigating and determining the persons specified in Articles 63 and 64 of this Law , appointing a legal guardian or custodian for them , and addressing other related matters regarding the legal guardian and custody shall be carried out by the Governor of the soum or district.
66.2. If no legal guardian or custodian has been appointed, or if the current legal guardian or custodian is incapable to fulfill their rights and duties personally due to health issues or old age, the child previously under their care sha ll be transferred to a child foster care institution , and as for the child who transferred to foster caregivers , the social welfare agency sha ll provide care and support for the m .
66.3. The properties of the child who transferred to child care foster institution and foster caregiver or of the person who has been transferred to social welfare agency shall be under responsibility of the protector appointed by the court.
Article 67. Legal guardian and custody
67.1. The l egal guardian and custod ian shall be appointed in accordance with the procedures outlined below:
67.1.1. the Gover nor of soum and district shall establish the legal guardian and custodian based on the written consent certified by a notary of relatives or non-relatives with adequate financial possibilities;
67.1.2. if a legal guardian and custodian has not been appointed, the child shall be placed in a child foster care institution by taking into account the child's age and health status ;
67.1.3. if a custodian has not been appointed, the elderly or disabled person shall be placed in a care facility ;
67.1.4. a person deemed to have fully incapacitated or limited due to mental illness shall be transferred to a psychiatric hospital and relevant institution .
67.2. Any organization or citizen shall be required to inform the relevant Govern or of s o um or district about the person who is required t o be taken under legal guardian or custod ian .
67.2. Any organization or citizen shall be required to inform the relevant Govern or of s o um or district about the person who is required t o be taken under legal guardian or custod ian .
67.3. This Law shall apply to be take n under legal guardian or custodian of citizens of Mongolia residing abroad, foreign citizens permanently residing in Mongolia, and stateless person .
67.4. An appointment of a legal guardian or custodian for a citizen of Mongolia residing abroad, made in accordance with the laws of that country, shall be considered valid, provided that such appointment does not contravene the provisions of this Law .
67.5. The activities of the legal guardian or custodian shall be provided free of charge .
Article 68. The persons who cannot be appointed as a legal guardian or custodian
68.1 . It shall be prohibited to appoint the following person as a legal guardian or custodian :
68.1.1. person who se parental rights have been restricted or revok ed ;
68.1.2. person who is under legal guardian or custod ian ;
68.1.3. person who is permanently consume alcoholic beverages or narcotic substances ;
68.1.4. person is serving penalty of imprisonment or has served several times in crim es ;
68.1.5. person returned the adopted child due to his/her own fault .
Article 69. The obligation of the legal guardian and custodian
69.1. The legal guardian and custodian shall undertake the following obligations:
69.1.1. to supply the person in his/her guardian or custody by food and accommodation and to care;
69.1.2. to protect the rights and interests of the person in his/her guardian or custody ;
69.1.3. to keep monetary assets, valuable things, securities and other documents of the person in his/her guardian or custody in the bank ;
69.1.4. t o manage and dispose of the real estate, livestock, monetary deposits held in banks, and other valuables of the person in his/her guardian or custody for their benefit, to terminate housing lease agreements, and to initiate or discontinue any business activities on behalf of the person under care, with prior approval from the G overnor of the respective s o um or district ;
69.1.5. to report annually on the obligations to the Governor of the soum and district .
69.2. The legal guardian and custodian s hall consider the opinion of the person his/her guardian or custody except minors and a person with mental disabilities, to implement the above obligations.
Article 70. The prohibition of the legal guardian and custodian
70.1. It shall be prohibited to act as following for the legal guardian and custodian :
70.1.1. to make agreement with the person under his/her guardian and custody ;
70.1.2. to make agreement with one of the me mbers of his/her family and relatives on behalf of the person under his/her guardian or custody ;
70.1.3. t o represent the person under his/her guardian or custody in court in disputes between that person and his/her family members or relatives ;
70.1.4. t o gift, sell, trade, pledge, mortgage, or otherwise dispose of the real estate, livestock, savings, securities, or valuables of the person under his/her guardian or custody, except for those intended for the person him/herself;
70.1.5. t o terminate a rental agreement for housing or to engage in new business activities or stop existing ones on behalf of the person under his/her guardian or custody, without the permission of the Governor of the soum or district.
Article 71. The Governor's rights regarding activities of legal guardian and custodian
71.1. The Governor shall exercise the following rights regarding activities of legal guardian and custodian :
71.1.1. t o receive information about the person who requires legal guardian and custodian, conduct an investigation into the situation, gather relevant materials, and make a decision to appoint or change the legal guardian and custodian ;
71.1.2. t o make a decision to transfer a child who has not been appointed a legal guardian and custodian to a child foster care institution, or to transfer an elderly person or a person with disabilities to a care facility ;
71.1.3. t o open and maintain a personal file for each person under the legal guardian and custodian ;
71.1.4. t o attach the following documents to the personal file: the decision to establish a legal guardian and custodian , medical certificates from healthcare institutions, birth certificates or age-determining documents, proof of residence address, information about family members or relatives, a list of assets, agreements with the legal guardian and custodian , and any other required materials ;
71.1.5. t o enter into an agreement with the legal guardian and custodian , and monitor its fulfillment ;
71.1.6. i f the rights or interests of the person under legal guardian and custodian are at risk of being harmed, to prohibit the legal guardian and custodian from engaging in certain transactions ;
71.1.7. i f the person under the legal guardian and custodian suffers damage to his/her property due to the wrongful actions of the legal guardian and custodian , to file a claim in court for the compensation of the damages.
Article 72. Monitoring the activities of the legal guardian and custodian
72.1. The Governor of soum and district shall monitor the activities o f the legal guardian and custodian under the following procedure:
72.1.1. to get acquainted with the activities of the legal guardian and custodian , and the associated documents ;
72.1.2. t o obtain the financial account records of the property under the control of the legal guardian and custodian, check its integrity, and review the balance sheet of the business activities conducted on behalf of the person under the legal guardian and custodian.
72.2. Any organization or citizen shall have a right to file a complaint or provide information to the Governor of the soum and district regarding the activities of the legal guardian and custodian .
Article 73. The termination of the right and obligation regarding taking under legal guardian and custody
73.1. When a child under legal guardian reaches the age of 14, the legal guardian shall exercise the rights and assume the obligations of a custodian .
73.2. In the following circumstances the rights and obligations of the legal guardian and custodian shall be terminated :
73.2.1. t he conditions for takin under legal guardian and custody have been terminated, and the child has been returned to the parents ;
73.2.2. the child has been adopted or transferred to the child foster care institution ;
73.2.3. person under the custodian care reached age of adult ;
73.2.4. t he legal guardian and custodian have submitted a request ;
73.2.5. t he person under the custodian care has been deemed to have full capacity by a court decision ;
73.2.6. t he legal guardian and custodian , or the person under the legal guardian and custodian has gone missing or has been presumed deceased or died .
73.2.6. t he legal guardian and custodian , or the person under the legal guardian and custodian has gone missing or has been presumed deceased or died .
73.3. If the the legal guardian or custodian has abused their rights or failed to fulfill their obligations properly, resulting in the person under the legal guardian and custodian being left without supervision or not receiving necessary assistance, the court shall terminate the decision appointing the the legal guardian and custodian and will address the issue of appointing a new the legal guardian and custodian in accordance with the appropriate procedures .
73.4. When the the legal guardian or custodian is relieved of their duties or when their rights and obligations come to end, they must submit a report on the property of the person under their legal guardian and custodian to the G overnor of the soum and district within three months and transfer the property to them or to their legal representatives or heirs .
Article 74. Tak ing a child into the family for caring and upbringing
74.1. A citizen may take in a minor or an underage child /youth who are in difficult circumstances and foster them at their own expense (hereinafter referred to as " fostering " ).
74.2. When fostering a child, a agreement shall be established for a specific duration between the social welfare organization and the citizen who has applied to foster.
74.3.The foster care agreement shall specify the conditions for the care, upbringing, and education of the child, the rights and responsibilities of the foster caregiver and social welfare organizations, the incentives to be provided to the foster caregiver, other benefits to be granted in accordance with the legislation, the grounds for terminating the agreement, and the consequences of such termination.
74.4.If it is determined that the foster family is no longer suitable for caring for the child, and the child has been returned to the biological parents or adopted, the social welfare organization may require the termination of the agreement. The agreement may also be terminated early at the initiative of the foster caregiver in cases where there are other justifiable circumstances , including illness, changes in family or financial status, mutual misunderstanding, or disputes
74.5. When transferring a child for foster care, consent must be obtained from the child who is seven years old or older .
74.6. A child transferred to foster care shall have the right to receive losing the breadwinner's and social welfare pensions and allowances , and housing in accordance with the legislation .
74.7.The funds required for the incentives to be provided to the foster caregiver as outlined in Article 74.3 of this L aw shall be financed from the social welfare fund, as provided by the Law on Social Welfare.
74.8.In accordance with Article 66.2 of this law, the social welfare organization shall oversee the activities of the foster caregiver as the legal guardian or custodian .
Article 75. The pers on who cannot make an foster care agreement
75.1. It shall be prohibited to enter into a foster care agreement with individuals who have had their parental rights restricted, revoked, or previously restricted and revoked ; those who have returned a child they had fostered or adopted due to their own fault ; those who are legally considered to have full or limited legal capacity due to a court decision ; those who regularly consume alcoholic beverages or narcotic substances ; those who have been repeatedly convicted of criminal offenses, or those currently serving a prison sentence.
CHAPTER NINE
MISCELLANEOUS
Article 76. Entry into force of this Law
76.1. This Law shall enter into force on August 1, 1999 .
THE DEPUTY CHAIRMAN OF THE STATE GREAT KHURAL OF MONGOLIA GANBOLD.D
Сонсох:
x
Өнөөдөр дахиж харахгүй
Хаах
Таны санал хүсэлт
Санал хүсэлт
Хүсэлтийн төрөл
Сонгох -->
Эрх зүйн актын тодруулга /хариу авах тулд та и-мэйл хаягаа үлдээнэ үү/
Бусад асуудал /хариу авахын тулд та и-мэйл хаягаа үлдээнэ үү/
Системтэй холбоотой алдаа, санал /хариу авахын тулд та и-мэйл хаягаа үлдээнэ үү/
Имэйл
URL хаяг
Гарчиг
Таны санал хүсэлт
Имэйл
URL хаяг
Гарчиг
Таны санал хүсэлт
Баталгаажуулах
Болих
Илгээх